تاريخ اسلام

قسمت پنجم

جهان در عصر بعثت 4

ايران

در قسمت های قبلی در ارتباط با اوضاع عربستان مطالبی بیان گرديد اکنون دومين کشوری که در آن ايام نياز به بررسی دارد ايران می باشد.

ايران علاوه بر امکانات فراوانی که داشت از لحاظ ترانزيستی می توانست پلی باشد به منظور انتقال علوم و فنون و کالا میان کشورهای شرق و غرب. دورنمای اين کشور در عصر بعثت بشرح زير است.

حکومت

نوع حکومت در اين کشور بسان بسياری از کشورهای دنیای آن روز سلطنتی و استبدادی بود. پادشاه ايران در زمان طلوع اسلام خسرو پرويز بود که از سال 591 ميلادی بر تخت نشسته بود.

موفقيت های نظامی فراوان که خسروپرويز در مرزهای شرق و غرب بدست آورده بود در روحيه اش چنان اثر گذاشته بود که روحيه ای متبکر و مغرور و خودخواه و مستبد داشت.

پادشاهان ساسانی خود را در جميع شئون کشور فعال مايشاء می دانستند. دست آنان در مورد اموال و ثروت کشور به کلی باز و خزانه کشور به طور کامل در اختيار شاه بود.

مذهب

در ايام ظهور اسلام دين رسمی ايران زردشتی بود ولی اديان ديگری چون يهوديت، نصرانيت، مزدکی و مانوی نيز رواج داشت. زردشت در حدود هفت قرن قبل از ميلاد مسيح در غرب ايران به دنيا آمده پس از گذراندن تحصيلات معمولی روز مدتی را به رياضيت گذراند. سپس حالت مکاشفه با موجودات مجرد جهان برايش پيش آمده است. فرشته و هومنه اولين فرشته ای است که با او ارتباط برقرار نموده است و او را به خدمت هورمزدا برد، به مقام پيامبری رسيد، به زمين برگشت و مدتی رياضت کشيد و سپس مبادرت به تبليغ و ترويج افکار خويش نمود. چون در زادگاه خويش موفقيتی نیافت به مشرق ايران پيش شاه گشتاسب رفت.

گشتاسب پس از ديدن معجزات او دينش را پذيرفت و پس از يک سلسله حوادث به صورت دين رسمی کشور درآمد.

اوستا و گاتا ها

بعضی از محققين بر اين اعتقادند که زردشتیان تا قرن هفتم کتابی نداشتند و عقايدشان سينه به سينه می گشت اما اکثر محققان بر اين اعتقادند که زردشتيان از همان آغاز دين خودنوشته هائی به عنوان کتاب مقدس داشته اند.

گاتاها اصليترين نوشته ای است که ممکن است بوسيله خود زردشت يا شاگردانش نوشته شده باشد و معتبرترين بخش معارف دينی زردشتيان می باشد.

اوستا در زمان زردشت يا پس از او روی دوازده هزار پوست گاو نوشته شده بود يک يا دو نسخه از آن تا زمان حمله اسکندر در سال 326 قبل از ميلاد وجود داشت. اشکانيان به فکر جمع آوری اوستا افتادند و در اين راستا اقداماتی انجام دادند، اردشير ساسانی و شاپور اول و دوم اين فکر را ادامه دادند.

شاپور دوم شورای به رياست مويد مويدان تشکيل داد و متن اوستا توسط اين شورا قطعی گرديد. اين متن تا اواخر دوره ساسانيان اعتبار داشت. پس از تسلط اعراب بر ايران و رواج دين اسلام اوستا توسط زردشتيان جمع آوری و در قرن نهم ميلادی با تغييرات فراوانی رواج يافت. ايران شناس دانمارکی کريستين سن معتقد است که تمام کتب و نوشته های دينی زردشتيان در قرن نهم ميلادی تنظيم شده است.

خدا در تعاليم زردشت

دين زردشت در ابتدا مبتنی بر احکام توحيد و کاملاً مترقی بوده است. بنابر اعتقادات اسلامی زردشت پيامبر بوده ولی به مرور زمان دين او دست خوش تغييراتی شده است. اين اتفاق پس از رسمی شدن دين زردشت در دربار کسری توسط مغ ها رخ داده است. در اوستا خدايان ايران باستان بار ديگر چهره نمائی کردند.

ميترا خدای مهر، اوستا خدای مادينه سحرگاه، وايو خدای باد، بهمن خدای زراعت، آشا خدای آتش، خاشاتروا خدای معادن و اشجار، ارمی تن خدای خاک، هوروتاتی خدای آب، امرايات خدای نباتات همراه اهورمزدا در معابد زردشتيان ظاهر شدند.

آفتاب که احتمالاً در عقايد اوليه زردشت موجود مقدس و قابل ستايشَ بوده در دوره ساسانیان مورد پرستش قرار گرفت. از اوستای موجود چنين بر می آيد که پرستش عناصر طبيعت در بين زردشتیان رايج بوده است. در میان اين عناصر آتش (آذر) علاوه بر جنبه ی الوهيت کم کم فرزند اهورامزدا نيز شده است.

اوستای موجود خلقت بسياری از پديده ها را به اهرمن خدای ظلمت و رقيب اهورامزدا نسبت می دهد و میان اين دو مبدء در خلقت تضاد و تباين قايل است. اوستا عمر دنيا را منقم به چهار دوره سه هزار ساله می داند. و می گويد زردشت در دوره آخر به وجود آمده است.

در مورد معاد و قيامت و حساب جزا و بهشت وجهنم دين زردشت از ساير اديان آن روز آسيا به اديان آسمانی نزديک تر است گرچه خرافات فراوانی را نيز دارد.

ادامه دارد