پس از كودتاي
28 مرداد
قسمت دوازدهم
كابينه ششم
پس از كناره گيري اميني،
اسدالله علم در سي تير 1341 به منصب نخست وزيري رسيد و كابينه ششم پس از كودتا را
تشكيل داد. شاه به عنوان رهبر انقلاب سفيد با انتصاب علم در صدد بر آمد برنامه هاي
اصلاحات اجتماعي مورد نظر واشينگتن ررا پياده نمايد.
شاه به قصد حذف كامل جبهه
ملي و بي اعتبار نمودن اين تشكيلات سياسي تصميم به انجام معامله اي گرفت و علم در
اين بين نقش دلال را بر عهده داشت. شاه مي خواست در اين معامله پست هايي را به
بعضي از رهبران جبهه ملي واگذار نمايد و آن ها را به سوي خويش بكشاند.
اميني در اواخر شهريور 1341
با الهيار صالح به گفتگو پرداخت اين گفتگوها در سه نوبت با تصويب شوراي مركزي جبهه
ملي و بدون اطلاع دكتر مصدق در خانه علم انجام گرفت و بدون نتيجه نيز پايان يافت.
علم قصد داشت تا با اقدام خود مخالفت گروه هايي كه بالقوه با اصلاحات شاه مخالف
بودند به فعل درآورد تا بتواند با آنها به خشونت برخورد نمايد. او بي توجه به خبر
مخالفت هايي كه با برنامه هاي اصلاحي شاه وجود دارد بخش اول آن را با عنوان انجمن
هاي ايالتي و ولايتي به اجرا در آورد. در آئين نامه مربوطه به اين موضوع در تصويب
نامه هيأت دولت حق رأي دادن به زنان و حذف قيد مسلمان بودن و سوگند خوردن منتخبين
با كتاب آسماني خودشان قيد گرديده بود مخالفت شديد حوزه علميه قم را بر انگيخت.
رهبري اين مبارزه را آيت الله خميني بر عهده داشت ايشان به محض دريافت خبر تصويب
نامه هيأت دولت علما و مراجع را به يك جلسه در منزل حاج شيخ عبدالكريم هائري
فراخواند حاصل اين جلسه ارسال تلگرافي به شاه بود كه رونوشت آن براي شهرستان ها
ارسال گرديد و تصميم ديگر گردهم آيي بر گزاری جلسه همه رهبران مذهبي براي مشورت
درباره مسايل مملكت بود.
شاه در پاسخ تلگراف سرد و بي
اعتنا برخورد نمود و با قيد عنوان حجت الاسلام پاسخ داد كه موضوع را به هيأت دولت
ارجاع داده است. علما در تلگراف هايي به علم خواستار لغو تصويب نامه شدند. علم
مدتي به سكوت گذراند اما چون ديد آتش خاموش نشدني است در پاسخ تلگراف ها به مراجعي
چون آقايان گلپايگاني، نجفي مرعثي و شريعتمداري اعلام داشت نظر آقايان تأمين خواهد
شد.
روح الله كمالوند از روحانيون شناخته شده خرم آباد براي پا در
مياني بين دربار و قم عازم تهران شد اما در همان لحظه اول ملاقات ،شاه آب پاكي روي
دست او ريخت. اين برنامه ها بايد اجرا شود اگر صد هزار نفر كشته شود. پليس با
تجمعي كه به دعوت آيت الله خوانساري و بهبهاني در مسجد حاج عزيزالله بازار تهران
برگزار شده بود به شدت برخورد نمود و حتي از توهين و بي احترامي به آيت الله
خوانساري خودداري نكرد. آيت الله خوانساري اعلام داشت از اين به بعد از خانه بيرون
نخواهد آمد و در كار سياسي دخالت نخواهد كرد.
رژيم در اولين زورآزمايي خود
موفق شد. شاه برنامه اي براي مسافرت به قم گذاشت. پيش از مسافرت او علما اعلام
نموده بودند كه مردم از خانه ها بيرون نيايند و چنين هم شد. تنها شنوندگان سخنان
تند و توهين آميز شاه نظاميان و همراهانش بودند به علت نيامدن توليت آستان به
استقبال شاه وي از زيارت حرم خودداري نمود.
ابوالفضل توليت كه سالها
نمايندگي قم را در مجلس و توليت آستان حضرت معصومه را بر عهده داشت در پي جلساتي
كه با مالكان داشت در پيامي از علما خواستار مقاومت شد و خود در تهران ماند و به
قم نرفت. شاه در سخنانش به علما و روحانيون بدترين توهين ها را نمود و به نهضت
آزادي و جبهه ملي حمله كرد و شب هشتم بهمن ساواك رهبران نهضت آزادي و جبهه ملي را
دستگير نمود.
جبهه ملي در 2 بهمن با صدور
بيانيه اي ضمن تكرار حرف هاي گذشته از مردم خواسته بود كه در روز رأي گيري مردم
بگويند اصلاحات ارضي آري ديكتاتوري نه، در حالي كه شركت در رفراندوم مستلزم رأي
آري يا نه بود.
نهضت آزادي به طور قاطع و
صريح در مقابل رفراندوم موضع گرفت و در بيانيه روز 3 بهمن خود رفراندوم شاه را
تلاشي براي حفظ رژيم اعلام نمود و اقدام شاه را توصيه آمريكا و برخلاف خواست مردم
دانست.
پس از رفراندوم شش يهمن دولت
تعداد شركت كنندگان را 9/99 درصد واجدين شرايط رأي دادن اعلام داشت. سيزده خرداد
42 و نطق آيت الله خميني عليه شاه و
حمله تند به او اعتراضات را گسترده تر و همگاني نمود. شاه فرمان سركوب جنبش ايجاد
شده را از سعد آباد صادر نمود و طي سه روز كشتار شاه به آرزوي خود كه سركوبي قيام
بود به ظاهر رسيد. شايگان كه پس از خروج از زندان سه ساله به آمريكا رفته و مشغول
تدريس بود در نامه اي به رئيس جمهور آمريكا نارضايتي مردم ايران را به او اعلام
داشت و او از شاه خواست كه تندروي
نكند. اعتراضات به ايلات هم كشانده شد و عشاير قشقايي و بختياري در يك شورش باسگاه
ها را خلع سلاح نمودند.
ادامه
دارد*