كودتاي 1299

قسمت چهارم

در قسمت قبلي چگونگي دست يابي رضاخان به نخست وزيري و تلاش او براي قبضه قدرت بيان گرديد . رضا خان پس از نخست وزيرشدنش به فكر اجراي برنامههاي بعدش افتاد ، همان طوري كه در قسمت قبل اشاره شد اولين اقدامش كوشش براي استعفاي وليعهد بود مؤلف « تلاش آزادي » مينويسد : سردار سپه بلافاصله در فكر اجراي برناههاي خود افتاد . تعدادي از افسران را به نزد محمد حسن ميرزا فرستاد واز او خواست در قبال دريافت حقوق از رضاخان و داشتن گارد محافظ و يكي از قصرها استعفا دهد كه او نپذيرفت . گويا پيغام داده بود كه به اين مرد بگوئيد مگر از روي نعش من بگذرد و به سلطنت برسد . رضا خان و هوادارانش براي بزرگ جلوه دادن خود دست به عوام فريبي زده موضوع استقرار جمهوريت را طرح و در تبليغاتي گسترده به بيان مفاسد رژيم قاجار پرداختند با مقدماتي كه براي در دست گرفتن مجلس پنجم از راه تهديد و تطميع فراهم نموده بود انتخابات بقيه نقاط كشور را انجام داد اكثريت مجلس پنجم بدست هواداران رضاخان افتاده بود . سردار سپه و هوادارانش در مجلس مبادرت به كوبيدن احمدشاه نمودند. روز نامههاي شفق سرخ، كوشش ، ستاره ايران ، ميهن طرفدار جمهوري شدند و به صف موافقين رضاخان پيوستند احزاب جمهوري و حزب جمهوري خواهان تشكيل شد .مجلس به دو گروه موافق و مخالف تقسيم شد . موافقين به رهبري تدين اكثريت را داشتند واقليت به رهبري مدرس چند بار مجلس را از اكثريت انداختند .

رضاخان به يك باره تغيير روش ميدهد و از مردم ميخواهد كه از نظام جمهوري چشم بپوشتند . به كوشش خود براي انقراض سلسله قاجار و دست يابي به سلطنت ادامه داد . احمد شاه از مجلس طي تلگرافي ميخواهد مسئله رأي اعتماد به دولت رضاخان مطرح شود. رضاخان استعفا ميدهد و به خارج از تهران ميرود افسران طرفدار او به مجلس هشدار ميدهند . مجلس تشكيل جلسه داده وبه او رأي اعتماد ميدهند و هيأتي را براي برگرداندن او انتخاب مينمايد . رضاخان مدتي هيأت را معطل مينمايد و پس از مدتي مذاكره ميپذيرد كه برگردد و مسئوليت را بپذيرد . در اني وقت احمد شاه نامهاي به مجلس مينويسد و نقض قانون اساسي را توسط او گوش زد مينمايد و مينويسيد چون مجلس به او رأي اعتماد داده است نمي خواهم كاري مخالف اراده مجلس انجام دهم وبه وليعهد دستور ميدهد كه اجازه تشكيل كابينه را به رضاخان بدهد . شيخ خزعل در خوزستان كميته قيام سعادت را تشكيل ميدهد و حمايت خود را از احمد شاه اعلام ميدارد او ابتدا مورد حمايت انگلستان بود . در بيانيهاي كه از طرف كميته سعادت منتشر ميشود .از احمدشاه ميخواهد كه به وطن برگردد. رضاخان اعلام ميدارد كه احمدشاه مايل به بازگشت به وطن نميباشد . سردار سپه آماده عزيمت به خوزستان و تعيين تكليف وضعيت شيخ خزعل ميشود . درهنگام ورود رضاخان به شيراز شيخ خزعل نامه اي مبني بر معذرت خواهي به او مينويسد و اختلافات بين خود و اورا سوء تفاهماتي ميداند كه بد خواهان ايجاد نمودهاند . رضاخان به ايشان جواب ميدهد كه معذرت شمارا مي پذيرم به شرطيكه تسليم كامل شويد.

حركت رضاخان به طرف خوزستان و تسليم شدن شيخ خزعل و بازگشت رضاخان به تهران و انحلال كميته سعادت حدوديك ماه به طول كشيد و با حضور نمايندگان انگلستان قضيه خوزستان و شيخ خزعل به اتمام ميرسد و طرفدارانش او را فاتح خوزستان مينامند.