پس از كودتاي بيست و هشت مرداد

قسمت پنجم

مأموريت فضل الله زاهدي در مدت 4 سال نخست وزيري خود پس از كودتاي 28 مرداد تحكيم اقتدار رژيم كودتا، سركوب نهضت ملي، نابودي حزب توده، انعقاد قرارداد كنسرسيوم بود. شاه از روز نخست با نخست وزیری زاهدي و كابينه اش به خاطر مطيع نبودن در مقابل اوامرش مخالف بود و مي كوشيد تا به هر نحوي كه شده نظر آمريكا و انگليس را مبني بر بركناريش جلب نمايد و عاقبت نيز چنين شد و او را مجبور به استعفا نمود.

زاهدي پس از استعفا در قسمت اروپايي سازمان ملل كه جنبه تشريفاتي داشت به عنوان نماينده ايران منصوب و به ژنو رفت و به مدت حدود چهارسال در آنجا در كمال رفاه بسر برد، بي آنكه به ايران باز گردد در سال 1340 در گذشت. جانشين زاهدي حسين علاء وزير دربار شد كه فردي سياستمدار كهنه كار و دولتمردی مورد اعتماد آمريكا بود. از رويدادهاي دوران نخست وزيري او مي توان از حوادثي چون: الحاق ايران به پيمان بغداد، مسافرت شاه به مسكو، تحويل يازده تن طلاي ايران از سوي شوروي، سوءقصد نافرجام به جان او را نام برد.

نمايندگان مجلس مردد بودند كه حمايتشان از علاء چگونه باشد زيرا فكر مي كردند در اين تغيير رضايت كامل شاه جلب نشده بنابراين تعداد مخالفين علاء زيادبودند تا اينكه شاه در چند نوبت او را تأييد نمود.

پيمان بغداد: دول غرب براي حفظ خاورميانه از تسلط شوروي و نظام كمونيستي تلاش هاي بسياري نمودند تا اينكه سرانجام در سال1334 برابر با 1955 پيمان بغداد بين تركيه و عراق امضا شد. امنيت خاورميانه به نفع آمريكا تضمين گردد. انگلستان، پاكستان و ايران هم وارد اين پيمان شدند. اين پيمان كه جنجالي بين ابرقدرتها بوجود آورد داراي هشت ماده به اين شرح بود:

ماده اول: طرفين معظمتين و متعاهدين براي حفظ امنيت و دفاع از تماميت ارضي خود به موجب ماده 51 منشور ملل متحد با يكديگر همكاري مي نمايند و مي توانند اقداماتي كه مورد تفاهم آن ها به منظور اجراي اين همكاري است به وسيله قراردادهاي مخصوصي كه بين طرفين منعقد گردد اتخاذ نمايند.

ماده دوم: به منظور عملي نمودن همكاري كه در ماده اول ذكر گرديد و اقدام به تأمين آن مقامات صلاحيت دار طرفين معظمتين متعاهدين اتخاذ اقداماتي كه بايد در موقع عملي نمودن اين پيمان به مورد اجرا گذارند تعيين و تثبيت مي نمايد و اجراي اقدامات مزبور موقعي به مرحله عمل مي رسد كه از طرف دولت معظمتين متعاهدين تصويب شده باشد.

ماده سوم: طرفين متعهد مي شوند كه از دخالت در امور يكديگر به هر نوعي كه باشد خودداري نمايند و هرگونه اختلاف في مابين را به صورت مسالمت آميز طبق منشور ملل متحد حل وفصل خواهند نمود.

ماده چهارم: طرفين تأكيد مي نمايند كه در مقررات اين پيمان امري نيست كه با تعهداتی كه هر يك با دولت يا دول ثالثي دارند منافات داشته باشد و نيز چيزي كه مخل تعهدات بين المللي و يا تفسير بشود كه مخل با آن است نمي تواند باشد،طرفين تعهد مي كنند كه در هر گونه تعهد بين المللي كه مغاير اين پيمان باشد وارد نشوند.

ماده پنجم: اين پيمان براي پيوستن هريك از دول اتحاديه عرب كه به صلح و امنيت اين منطقه علاقه مند هستند و طرفين آن ها را به رسميت كامل مي شناسند باز است. اين پيوستن از تاريخ تسليم اسناد مربوطه به وزارت امور خارجه عراق معتبر خواهد بود هريك از دول ملحق به اين پيمان حق دارد به موجب ماده اول آن قراردادهاي مخصوصي با يك يا بيشتر از دول عضو اين پيمان منعقد نمايد و مقام صلاحيت دار هريك از دول ملحق شده حق دارند كه به موجب ماده دوم اقدامات را تعيين و تثبيت نمايد. اين اقدامات همين كه از طرف دول مربوطه تصويب گرديد به مورد اجرا گذارده مي شود.

ماده ششم: شوراي دائمي متشكل از وزرا براي انجام هدفهاي اين پيمان موقعي تشكيل مي شود كه عدد اعضاء آن كمتر از 4 عضو نباشد. شورا اقدام به تصويب آئين نامه داخلي خواهد نمود.

ماده هفتم: مدت اعتبار اين پيمان 5 سال است و براي مدتهاي 5 ساله تجديد شده محسوب مي گردد. هريك از اعضاء حق دارد از پيمان خارج شود مشروط بر اينكه به اعضاء ديگر قبل از شش ماه از تاريخ مدت هاي مذكور ابلاغ نمايد و در اين صورت پيمان نسبت به بقيه اعضاء معتبر است.

ماده هشتم: تصويب اين پيمان به وسيله طرفين به عمل مي آيد و اسناد مصوب در آنكارا مبادله مي شود و از تاريخ مبادله به مورد اجرا در مي آيد نمايندگان تام الاختيار پيمان فوق را در سه نسخه به زبان عربي، تركي و انگليسي در تاريخ دوم رجب 74 هجري قمري مطابق 24 فوريه 55 امضاء كردند.

در مهر سال 1334 ايران به پيمان بغداد ملحق شد و اعتراض شوروي هم جدي تلقي نگرديد. شوروي اين پيمان را يك پيمان تجاوزكارانه دانست و الحاق ايران را به آن برخلاف قرارداد 1921 و 1927 قلمداد نمود.

ادامه دارد.