تاريخ معاصر ايران

نهــضت نـــوانديشي دينــي

درقسمت دوم به يكي ازمحورهاي انديشه هاي سياسي سيد جمال كه هويت بخشيدن به مسلمانان بود اشاره كرديم اينك به محورهاي ديگري ازانديشه هاي اواشاره مي كنيم 0

2- غرب ، علم واستعمار

حمله نايلبئون به مصر واشغال آن واشغال گري هاي بريتانيا موجب گشت تامسلمانان ازغرب وتمدن وعلم آن فقط يك ماهيت بيشتر رانشناسندو آن تجاوز گري واشغال به منظور محوهويت ديني ، فرهنگي وملي وتسلط بر ممالك جهان بود وبدين ترتيب مقاومت هايي درمقابل غرب به وجود آمداز جمله : جنبش محمدعلي ياشادرمصر . قيام سيد احمد هندي درهندوستان ، قيام عبدالقادر درالجزيرو 000بنابر اين سيد جمال آغاز گرنهضت عليه استعمار نبوده اما آنچه كه موجب گشته تاهمه انديشمندان ، اورا بنيابگذار وسلسله جنبان نهضت هاي اخيراسلامي بدانند چند ويژگي بوده است كه عبارتند از1- روشنفكري 2- فرق نهادن بين علم وتمدن با استعمار 3- طرح وحدت مسلمانان 4- جهاني نمودن نهضتت ضد استعماري  5- تقدم تحول فكري به هر نوع مبارزه ديگري . آنچه كه دراين قسمت مورد توجه مي باشد فرقي است كه سيد بين علم وتمدن بااستعمارمي گذاشت 0 او علي رغم تحليل درست ازماهيت استعماري غرب وخطري كه براي ممالك اسلامي درپي داشت ، هيچگاه اين امر باعث نشد كه وي باتمدن وعلم وپيشرفت غرب درافتد0 اوبه شدت بااين تفكر علمايي كه علم رابردوقسمت . علم مسلمانان وعلم فرنگي ها تقسيم مي كرند مخالف بود وآنرا به ضرر دين وممالك اسلامي دانست وباطرحهايي نظير ترجمه كتب علمي به زبانهاي محلي وبومي كردن علم درتلاش بود تا علم را درممالك اسلامي نشر دهد وضمن مبارزه بااستعمار گري غرب وتسلط اوبر كشورهاي اسلامي درعين حال براستفاده ازعلم وتمدن غرب بوسيله مسلمانان تاكيد مي ورزيد0

2- وحدت يااتحاد اسلامي

يكي ازراههايي كه سيد جمال براي مبارزه بااستعماروايجاد انسجام دربين مسلمانان پيشنهاد نمود طرح وحدت مسلمين بود كه بعداً به صورت حزب اتحاداسلام درآمد0 شخصيت هاي سياسي بسياري درجهان اسلام به عضويت اين جنبش درآمدند0 نهضت اتحاد اسلام درايران نيز طرفداراني پيداكرد كه هئيت اتحاداسلام توسط ميرزا كوچك خان وعده اي ازعلماي گيلان باالهام ازاين نهضت تأسيس شد وقيام جنگل راسامان داد0

نظريه وحدت سيد جمال سه نوع وحدت رادرسه لايه دربرمي گرفت كه عبارت بودند از

1-    وحدت سياسي بين ممالك اسلامي حول محورخلافت ( همكاري بين شاه ايران ، خديو مصر باعثماني )

2-   وحدت سياسي وعملي شيعه وسني وهمكاري اين دوفرقه برادر دربرابر بيگانگان

3-  وحدت ايماني و عقيدتي عمومي مسلمانانحول محور قرآن و ارزشهايمتقن و استوار ديني

دررابطه باتحقق اين وحدت ها سيد جمال الدين تلاشهاي بسياري نموداز جمله محورسياسي قراردادن سلطان عثماني باتوجه به ويژگيهايش . وي بارهاكشورهاي اسلامي رابه تشكيل يك پيمان وائتلاف دعوت مي نمود0 سيد درتلاش بود تامسلمانان متفرق رابراي تحقق محور سوم وحدت خود به اسلام بي تفرقه وفرقه نخست بازكرده اند ومي  كوشيدتامسلمانان ، اختلافات فرقه اي وقومي ونژادي خودرا فراموش كنند 0اگر چه سيد جمال دراين زمينه ها به طوركامل موفق نشد اما آثار مثبت ونيكويي ازخود برجاي گذاشت متوجه شدن مسلمانان تاحد زيادي به بيماري عميق خود، آغاز نهضت همگرايي واتحاد اسلامي كه طرفداران زيادي راپيدا نمود ، جهاني شدن مبارزه بااستعمار دربين ملت مسلمان وكاسته شدن اختلافات شيعه وسني تاحد زيادي ازبركات محور اتحاد مسلمانان درانديشة سياسي سيدجمال الدين اسلا آبادي بود0