نهضت ملي شدن نفت

قسمت اول

درآخرين روزهاي عمرمجلس پانزدهم به اميد اينكه هيچ نيروي مخالفي درمجلس وجود ندارد آيت ا... كاشاني تبعيد شده ، حزب توده ، غير قانوني اعلام گرديده وبسياري ازمخالفين مرعوب گرديده اند اكثريت مجلس ازنظر دولت حمايت مي كند لايحه گس – گلشائيان باقيد دوفوريت تقديم مجلس شد. اقليت مجلس ( مكي بقايي ، رحيميان .آزاد ) بانطق هاي مفصل به منظور عدم تصويب. وقت مجلس راگرفتند وعلي رغم اصرار دربار ودولت مساعد توانستند ازتصويب آن ممانعت نمايند. وقتي كه گلشائيان وزير دارايي قرارداد الخاقي را به مجلس داد مكي بافوريت آن مخالفت نمود اما نمايندگان فوريت آن را تصويب نمودند ودولت تقاضا نمود كه شب ها مجلس جلسه داشته باشد تا آنرا تصويب نمايد. سردار فاخر رئيس مجلس ازنطق مخالفين ممانعت مي نمود اما مقاومت شجاعانه اقليت مجلس دربرابر اكثريت بحث ها رابه پايان عمرمجلس كشاند تااينكه عمر مجلس در6 مرداد 1327 بدون اخذ نتيجه پايان يافت ورسيدگي به لايحه گس به مجلس شانزدهم واگذار گرديد.

پس از مدتي كه ازانقضاي مجلس پانزدهم مي گذشت دولت درصدد تشكيل مجلس فرمايشي برآمد . دكتر مصدق كه مدتي بودازصحنه سياسي مملكت كناره گرفته بود وارد عرصه سياسي شد. اين اقدام به دعوت اقليت مجلس پانزدهم انجام گرفت . اوبه عنوان اعتراض به دخالت دولت درانتخابات به اتفاق تعدادي ديگر در دربار متحصن شد.

متحصنين دردربار عبارت بودند از: دكتر مصدق ، شمس الدين اميرعلائي يوسف مشاور ، دكتر شايگان ، محمود نريمان ، دكتر سنجابي ، دكتر كاوياني ، دكتر مظفربقايي حسين مكي ، عيدالقديرآزادي ، عباس خليلي ، حائري زاده عميد نوري ، دكتر حسين فاطمي ، جلال نائيني ، احمد ملكي ، ارسلان جلعت بري ، مهندس زيرياك زاده ، وسيد جعفر غروي ، افرادي كه دردربار متحصن شدند دراول آبان ماه سال 1328در منزل دكتر مصدق جمع شدند و متادرت به تشكيل سازماني به نام جبهه ملي نمودند . جبهه ملي در25 اسفند 1328 برنامه خودرابشرح زيراعلام نمود.

مخالفت باقرارداد گس ، حفظ وحراست از آزادي هاي فردي واجتماعي واجراي مواد چهارگانه زير.

1- 1- اصلاح قانون انتخابات تااينكه نمايندگان حقيقي مردم انتخاب شوند

2- 2- تجديد نظردرقانون مطبوعات تااينكه روزنامه ها بتوانند وزراي دزد رادرجامعه معرفي كنند ودولت هم نتواند قبل از محاكمه آنها راتوقيف ومديرآنها رازنداني كند وضرب وجرح برآنان وارد نمايد .

3- 3- تجديدنظر واصلاح حكومت نظامي تاديگر دولت نتواند بااين حربه هرروزمخالفين خودرا تهديد كندواگركسي زبان انتقاد گشوداو رابدون محاكمه ماهها وسالها بازداشت نمايد .

4- 4- تغيير اصل 48 قانون اساسي تا وكلا بتوانند آزادانه اظهار نظركنند ومجلس درمعرض تعطيل وانحلال قرارنگيرد.

آت ا... كاشاني جبهه ملي را مورد تاييد وحمايت قرارداد واين اقدام سبب شد تا توده هاي مذهبي مردم وارد مبارزات شوند.موقعيت اقليت مجلس پانزدهم ، سقوط دولت هاي هژير وساعد، شدت اعتراضات عمومي ، انتخاب آيت ا... كاشاني به عنوان نماينده مجلس سبب شدتا منصورنخست وزير وقت در تلگرافي بازگشت آيت ا...كاشاني رابلامانع اعلام نمايد .سرانجام در20 خرداد 1329 آيت ا... كاشاني پس از يك سال ونيم تبعيد ازلبنان به ايران بازگشت وبااستقبالي باشكوه وارد تهران شد وبلا فاصله طي بيانيه اي حمايت خودرا ازنهضت ملي شدن صنعت نفت ومخالفت بالايحه گس اعلام داشت . تبعيد آيت ا... كاشاني پس از 15 بهمن 1327 وتيراندازي به شاه صورت گرفت . دولت اين تيراندازي رامتوجه آيت ا... كاشانيو جريان حزب توده نمود . وي رادستگير وابتدا به قلعه فلك الافلاك خرم آباد وسپس به لبنان تبعيد نمود. اين اقدام براي دولت زمينه مساعدي ايجاد نمود تابتواند مذاكرات نفت راانجام دهد .دولت ساعد از بهمن ماه تاتيرماه مذاكرات نفت را انجام داد و قرارداد گس - گلشائيان راآماده وجهت تصويب به مجلس فرستاد.