قسمت هفتم
پس از سفر سوم ناصرالدين شاه وبراساس توافقي كه حاصل مي شود درزمان
صدرات ميرزا علي اصغرخان امين السلطان
امتياز انحصار خريد وفروش تنباكو وحتي نظارت برزراعت
آن به شركت رژي بامسئوليت ماژورتالبوت داده مي شود0 اين فرد ازنزديكان نخست وزير وقت
انگلستان ودرظاهرفردي تاجربوده اما درپشت پرده ماجرا دولت انگلستان قراردارد 0 اين
قرارداد براي مدت 50ساله بسته مي شود0 سرمايه شركت رژي بالغ برششصد وپنجاه هزار ليره
بوده است 0 تالبوت قبل ازورود به ايران درنامه اي به امين سلطان تعهد پرداخت چهل هزار
ليره استرلينگ بابت بستن قرارداد تنباكو به وي مي دهد 0
آنچه
كه به عنوان مفاد قرارداد ازفرمان شاه كه درسال 1268 هجري شمسي صادرشده است مي توان
استباط نمود عبارت است از :
2- حق
امتياز پرداختي سالي پانزده هزار ليره تعيين گرديده است
3- هيچگونه
عوارض ومالياتي به دولت ايران پرداخت نمي شود0
4- هيچ
كس بدون اجازه كمپاني رژي حق هيچ گونه معامله اي بدون اجازه شركت رژي نسبت به توتون
وتنباكو ومشتقات آن ندارد 0
5- مردم
موظف اند محصول موضوع امتياز رافقط به شركت رژي بفروشند0
6- شركت
رژي جميع ا سباب و وسايل وآلات لازم رابدون پرداخت عوارض وماليات وارد نمايد .
سود
سالانه شركت راحدود پانصد هزار ليره تخمين مي زدند اين علاوه برسودي است كه ازمحل فروش
اسباب وآلات لازم بدست مي آورد0
علاوه
برضرراقتصادي ناشي ازاين قرارداد كه به ايران مي رسيد وموجب خشم مردم گرديد اقدامات
ديگر شركت درسرتاسرايران مبني بر داير نمودن شعبات ونمايندگي هايي درشهرستان ها وانجام
اعمال مشكوكي كه ارتباط به كار شركت نداشت ازجمله آمدن تعداد زيادي زن ومرد انگليسي
به عنوان كمك به كار شركت وپخش شدن آنها درسراسر ايران وتبليغات مسيحيترا مي توان ذكرنمود 0 شركت براي خود مبادرت به تشكيل سپاهي تفنگدارنمود
. نارضايتي مردم ازبستن اين قرارداد روزبه روزافزون ترمي شد مراجع تقليد ودرصدر آنها
ميرزاي شيرازي وميرزاي آشتياني نسبت به عقد قرارداد اعتراض نمودند مردم بازارهارابستند
ودربعضي ازشهرستان ها ازمعامله باشركت رژي خود داري نمودند شاه وامين السطان ابتدا
مقاومت نمودند 0 علما درسامرا اعتراض مي نمايند همه منتظر فتواي ميرزاي شيرازي هستند
. سيد جمال الدين اسدآبادي درنامه اي به آيت ا000 ميرزاي شيرازي خطر عقد اين قرارداد
وپي آمدهاي ناگوارآن براي ايران راتشريح مي نمايد وخواستاراعلام نظروي مي شود 0ميرزاي
شيرازي پس ازنوشتن نامه اي به شاه وخواستار لغوقرارداد شدن وبي توجهي ناصرالدين شاه
وارسال جوابيه توجيهي براي ايشان سرانجام درآذر1270 هجري شمس حكم تحريم تنباكو از سوي
ميرزاي شيرازي صادرمي گردد 0 تلاش شاه ودولت براي مبارزه با فتواونشراكاذيب واقدامات
خشونت آميز بروخامت اوضاع مي افزايد 0 شعارهاي مردم متوجه شخص شاه مي شود اوبه وحشت
مي افتد ابتدا فعاليت شركت رادرداخل كشورمنع وچون اثري نداشت مبادرت به لغو قرارداد
نمود0
بابت
قرامت ، شاه پانصد هزارليره رابه شركت انگليسي مي پردازد وچون اين وجه درخزانه وجود
ندارد ازبانك شاهي كه ازطرف انگليس باامتياز رويتر تأسيس شده بود بابهره شش درصد قرض
نمود . اين اولين وام دولت ايران ازبيگانگان مي باشد كه بارسنگيني بردوش ملت گذاشت
وموجبات بوجود آمدن نابسامانيهاي اقتصادي گرديد0
نهضت
تنباكو نشان دهندة اين است كه همبستگي واتحاد مردم ورهبري مذهبي توانست استعمار خارجي
واستبداد داخلي رابه تسليم درمقابل خواسته هاي مردم مجبورنمايد وضمن پذيرش شكست در
برابر استقامت مردم ، به تحقق مطالبات آنان جامة عمل بپوشاند0