درقسمت هاي گذشته درارتباط با محورهاي انديشه سياسي سيد جمال چون ، هويت
بخشيدن به مسلمانان ، غرب ، علم واستعمار و وحدت اسلامي بحث شد اينك ديگر محورهاي
انديشه سياسي او :
بحث سازگاري ياناسازگاري
مليت واسلاميت ازجمله مباحثي بوده است كه درصد وپنجاه سال اخير مطرح بوده است 0
گروهي اين دو را باهم متناقض وگروهي ديگر آنها راسازگارباهم مي دانند اين موضوع
هميشه مناقشه انگيز بوده وآنچه كه ازافكار ، اعتقادات وآموزه هاي سيد جمال مي توان
استنباط نمود اين است كه وي معتقد به سازگاري مليت واسلاميت بوده ، درافكار او
دونوع وطني گري رابايد ازهم جدا نمود ‹‹ به گفته دكتر عمارة ›› يكي وطني گري به
معناي نژاد پرستي ، تنگ نظري وتعصب است كه جز ايجاد مشكل ثمره اي ندارد ، ديگري
وطنيت كه ملت خواهي است به عنوان احراز هويت تاريخي براي تجلي تاريخ وفرهنگ يك قوم
ويك ملت كه ازآن به عنوان سلاحي عليه استعمار استفاده مي نمايد. وي مي گويد = وطني
گري ياحب وطن همان چيزي است كه مدارس تحت سلطه بيگانگان ازآن بيم دارند0 سيد جمال
الدين همان طوري كه به دين تعصب دارد به مليت و وطن نيزتعصب دارد ودلبستگي و
وابستگي به زبان و وطن را مي ستايد اما توجه مي دهد كه اين ميل مقدس نبايد طوري
باشد كه موجب عداوت ومتضاد باعدالت وموجب حور وتعدي به ديگران شود0
6-
استبداد ، قانون ، دمكراسي
يكي از شيوه هاي سيدجمال الدين اسدآبادي
براي هويت بخشيدن به مسلمانان درمقابل استعمار توجه به عملكرد وماهيت حكومت هاي
موجود در كشورهاي اسلامي واصلاح درامور مملكت داري بوده است سيد حكام كشورهاي
اسلامي رابه دادگري ، عمل به قانون ، محدوديت قدرت وانتقال آن ازمجراي درست به
مردم دعوت مي نمود0 سيدجمال درانديشه براندازي حكومت ها نبود اما براي اصلاح
درساختار، اعمال ورفتار آنها بامردم وپذيرش قانون ، عدالت ودمكراسي تلاش مي نمود
وي درعثماني عبدالحميد را به برپايي
مجدد مشروطيت كه آنرا برانداخته بود دعوت مي نمود ودرمصر حكومت رابه برقراري قانون
، عدالت ودمكراسي و آزادي تشويق مي نمود ، درايران ازپيشگامان مشروطيت ومشروطه
خواهي بود وبه لوازم واركان مشروطه جون مطبوعات ،احزاب وقانونگرايي اعتقاد داشت .
وي براين اعتقاد بود كه عدالت ، آزادي و دمكراسي چيزهايي نيستند كه يك شبه بد ست
آيندويا به طور دستور تحقق يابند0
آنچه كه موجب امتياز
سيدجمال الدين برهمتايانش گشته است توجه به مواردي است ازقبيل :
2-
بيان اهميت
ونقش استثنائي دين درسرگذشت وسرنوشت مسلمانان
3- تقدم تحول فكري ودروني
برهرنوع تحول اجتماعي وسياسي
4- ضرورت پيرايش ونوزايي
ونوسازي فكري وفرهنگي ومعارف ديني .
علاوه برمحورهاي ذكرشده درارتباط باانديشه
هاي سياسي سيد توجه به نقش اصلاح گرانه واحيا گري اوقا بل توجه است 0 جناب آقاي
يوسفي اشكوري دركتاب ‹‹ دراي قافله ›› محورهاي انديشه اصلاح گري سيدجمال الدين
اسدآبادي رابه ده قسمت تقسيم بندي مي نمايد كه درقسمت آينده به اين محورهاتحت
عنوان ‹‹ نقش احيا گرانه واصلاح طلبا نه سيد جمال الدين ›› اشاره خواهدشد0