تاريخ معاصر ايران

نهضت نوانديشي ديني

نقش احياء گرانه واصلاح طلبانه سيد جمال الدين

((قسمت دوم))

 

       درقسمت گذشته چهار محور ازافكار احياء گرانه واصلاح طلبانه سيدجمال الدين توضيح داده شد 0 اينك دنباله مطلب 0

5- گشودن باب اجتهاد

شرط اساسي وپايه اي براي احياي فكر ديني وبازسازي ونوسازي درانديشه ديني اجتهاد مي باشد وتمامي انديشمنداني كه در پي اجراي مقررات اسلام بوده اند ضرورت چنين امري رابراي  تحقق اهداف خود لازم دانسته اند0

سيد جمال ازبنيانگذاران گشودن باب اجتهاد درجهان اهل سنت وبازسازي وتقويت آن درتشيع مي باشد 0 وي مي گويد : به استناد كدامين تص باب اجتهاد دراسلام بسته شده وياكدامين امام گفت : پس از من ازمسلمانان كسي حق ندارد دردين تفقه واجتهاد كند0 بدون اجتهاد مستمر يعني فهم نواز مكتب وايدئولوژي براي حل مشكلات زمان وارائه راه كارهايي براي آنها ممكن نيست 0 باتوجه به طرح اجراي مقررات اجتماعي وفردي اسلام ازسوي سيد جمال الدين ، ضرورت اجتهاد مستمر وپويا از مباني اسلام براي برطرف نمودن مشكلات مورد تاكيد وي قرار داشت 0

6- روح فلسفه وفلسفي كردن علوم

سيد جمال الدين فلسفه را وانديشه فلسفي را از آن جهات كه  تفكر برهاني واستدلالي وعقل گرايي راتقويت وزاينده  علوم مثبت وپديد آوردند0صنعت وتكنو لوژي است مورد ستايش قرارمي دهد0 وي دراين زمينه مي گويد 0000 علم فلسفه لوازم انساني رابه ايشان نشان مي دهد وحاجات به علوم راآشكارمي سازد وهريك ازعلوم رابه موارد لاحقة خود به كار مي برد 0

سخن سيد همان است كه امروز تحت عنوان فلسفه علم مطرح است و ازاهميت ونقش آن درپيدايش وتقويت ورشد وگسترش علوم ياد مي شود0

7- بهره گيري ازعلوم وفنون نوين

ازجمله مسايل مورد بحث دربين مسلمانان دردويست ساله اخير استفاده ازعلوم جديد وچگونگي مواجه باآن بوده است كه عمده آن دراختيار غرييان بوده لذا بسياري علوم جديد را مساوي بااستعمار دانسته وبه شدت باآن مخالفت مي ورزيدند 0 درارتباط بااين موضوع درميان مسلمانان سه گروه وجود داشت 0 عده اي اخذ اين علوم پذيرفتن استعمار وغرب مي دانستند 0 گروهي اخذ بي چون وچراي اين علوم راپيشنهاد مي كردند 0 دسته سومي باوجود شرايطي استفاده ازعلوم وفنون غرب راجايزبلكه واجب مي دانستد سيد جمال الدين جزو گروه سوم بود0 اوعلم راشرقي وغربي واسلامي غير اسلامي نمي دانست اومي گفت : علم است كه هرجا عظمت وشكوه خود راظاهر مي سازد پاد شه علم هروقتي پايتخت خودرا تغيير داده است گاهي ازشرق به غرب وگاهي از غرب به شرق

سيد تاآنجابه علم اهميت مي دادكه گفت : دولت به عدل وملت به علم زنده مي شود0

8- پيرايش معارف علمي – ديني موجود0

يكي ازاقدامات مهم سيد جمال الدين پيرايش معارف موجود دربين مسلمانان بود. او علي رغم اهميت دادنش به فلسفه نواقص آن واشكال كارفيلسوفان وآسيبهايي را  كه ازطريق فلسفه وفيلسوفان وارد اسلام ميشود توجه جدي مبذول مي داشت منطق ،فلسفه ، ادبيات ، فقه وكلام رابه نقد مي كشيد وعلما رااز بدفهمي برحذرمي داشت 0 وي مسلمانان را ازكل نگري به جزء نگري وازذهن گرايي به تجربي گرابي دعوت مي نمود0

9- ايجاد نهضت ترجمه

سيد جمال الدين مسلمانان رابه ياد گيري واخذ علوم وفنون ازبيگانگان دعوت مي نمود واين كار رابراي پيشرفت ملل مسلمانان لازم مي دانست 0 براي دست يابي به اين هدف راه هايي راپيشنهاد مي نمود0 يكي از آن راه ها ايجاد نهضت ترجمه است 0 وي معتقد بود كه علم آموختني است نه تقليد ي ، لذا براي رواج علوم وفنون پايه همان طور كه درقرون اوليه اسلام صورت گرفته بايد باتدارك يك نهضت ترجمه علوم پايه رادرميان مسلمانان رواج داد 0

10- وحدت اسلامي دربرابر استعمار

يكي از اقدامات اصلاح گرانه سيد جمال الدين ايجاد وحدت ويك پارچگي بين مسلمين بود0 اوبوجود آمدن چنين وضعيتي درممالك اسلامي را عامل مهم براي مبارزه بااستعمارمي دانست يكي ازاقدامات مهم سيد براي ايجاد وحدت دربين مسلمين گرد آوري آنان حول يك محور ودوري جستن ازتفرقه وچند دستگي بود براي نيل به اين هدف سلطان عثماني وشاه ايران را محور قرارداد و به علماي ديني نيز تكيه مي نمود0 تشكيل احزاب وسازمانهاي اسلامي چون اتحاد اسلام درهمين راستا ارزيابي مي گردد0