تاريخ معاصر ايران
كودتاي1299
قسمت اول
در بخش هاي
گذشته به اين مطلب اشاره شد كه سالهاي پس از مشروطيت سالهاي بحران وهرج ومرج بر اثر
دخالت بيگانگان در مملكت ما گرديد.در راستاي بر طرف شدن اين بحران ها وايجاد حكومتي
مستقل ومردمي وپايان دادن به نفوذ ودخالت بيگانگان خصوصاً انگليس بود كه قيامهايي در
نقاط مختلف كشور بوقوع پيوست نفوذ وتسلط انگليس موجب سر كوبي يك يك اين نهضت هاي آزادي
خواهانه گرديد زيرا عامل عدم اجراي قرار داد 1919همين جنبش هاي مردمي بود. براي تثبيت
نفوذ خود .انگليستان چاره كار را در اين ديد كه اهدافش را بوسيلة
عاملي داخلي به مرحلة اجرا گذارد و براي تحقق اين منظور رضا خان را برگزيد . كه در
قيافة يك فرد مذهبي، مقتدر، نجات دهندة ايران از هرج ومرج داخلي و خاتمه دهنده به نفوذ
بيگانگان ظاهر گرديد ..فردي كه چون دراريكة قدرت قرارگرفت به چهره اي مستبد ،ضداخلاق
ودين وجنايتكار درتاريخ ايران مبدل گشت .كودتاي1299را در دو قسمت وبه طور اجمال بررسي
مي كنيم :
ازسال1299تاسال
1304 كه رضاخان قدرت كامل يافت .
از سال 1304تا
شهريور 1320 كه به سقوط حكومت او و تبعيدش انجاميد .
درسال1299 اوضاع
سياسي ايران بسيار پيچيده بود. نهضت هاي آزادي بخش درنقاط مختلف ايران گسترش مي يافت
. انگلستان علي رغم علاقه اي كه به اجراي قرارداد 1919 داشت از تصويب آن توسط مجلس
ايران مأ يوس شده بود . انقلاب روسيه وارتباط آن با ايران سبب شده بود تا انگليس در
صدد راه ديگري به جاي تسلط آشكار بر ايران باشد .بنابراين به اين نتيجه رسيده بود كه
از طريق ايجاد حكومتي گوش به فرمان بهتر مي شود منافع خود را تأ مين نمايد . مؤلف كتاب
تاريخ 20 سالة ايران بر اين اعتقاد است كه افرادي بشرح زير براي كودتا در نظر گرفته
بودند .
1 - سردار اسعد بختياري كه در بين ايل بختياري
نفوذ داشت.
2 - سالار جنگ كه از فئودال ها و داراي گروههاي مسلحي بود .
3 - نصرت الدوله كه در هنگام اقامت در لندن نقشه كودتا
را طرح و به همين منظور به ايران برگشته بود .
4 - سيد ضياء
الدين مدير روزنامة رعد كه متمايل به انگليس بود .
مرحوم مهندس
بازرگان در كتاب خاطرات خود تحت ((عنوان شصت سال خدمت و مقاومت ))كساني كه در فكر كودتاوبدست
گرفتن قدرت بودند به سه گروه تقسيم مي كند :
1-شاهزاده نصرت
الدوله پسر وزير امور خارجه دولت وثوق الدوله كه براي انجام كودتا عازم تهران بود ولي
بعلت بارش سنگين برف در همدان نتوانست خود را به تهران برساند
2-جمعي از وطن
پرستان وناسيوناليست ها ي ژاندارم به فرماندهي سرگرد فضل الله خان
3-سيد ضياءالدين
طباطبايي ودوستانش با پشتيباني مستر هاوارد وزير مختار انگليس ونقشه كودتاي طرح ريزي شده از سوي ژنرال ايرونسايد
اين كودتا بايد
در راستاي سياست استعماري دولت بريتانيا ومو قعيت استراتژيك ايران در رابطه با منافع
انگلستان مورد بررسي قرار گيرد.
ايران بعلت موقعيت
خاصي كه داشت و قرار داشتن بر سر راه هندوستان مورد توجه انگلستان بود به خصوص پالايشگاه
آبادان ونقش حياتي آن براي نيروي دريايي انگليس پايگاه اساسي يراي دفاع از منافع مگلستان
بود. امّا در تحقق اين هدف انگلستان با مشكلاتي مواجه بود .پيروزي انقلاب شوروي . نگاه
مردم ايران به آن كشور به عنوان يك كشور دوست ونفرت از انگليس كه بخشي از خاك ايران
را در اشغال خود داشت و او را ماية همة بدبختي ها وعقب ماندگي ها ي خودي دانستند.عدم
اميد به تصويب قرارداد 1919توسط مجلس كه به نوعي ايران را بصورت كشور تحت الحمايه انگلستان
در مي آورد .همسايگي ايران با يك رژيم كمونيستي درشوروي از جمله مشكلات پيش روي بريتانيا
بود كه براي حل معضل طرح يك تغيير اساسي و بنيادين در رژيم حاكم بر ايران در دستور
كار خود قرار داد