براي بررسي چگونگي طرح كودتا بايد
كمي به عقب برگشته آن هنگامي كه قزاق ها كه حدودسه هزار نفر بودند براثر فشار
بلشويك ها از شمان به حدود قزوين عقب نشيني نموده ودر اردوگاه آق بابا مستقر شدند0
آيرونسايد باموافقت مقامات ايراني به سازمان دهي آنها پرداخت 0 اوباهمكاري نورمن
وزير مختار انگليس درتهران احمد شاه راتحت فشار قراردادند تا افسران روسي رااز
قشون ايران اخراج كند 0 احمد شاه تسليم شد وسردار همايون رابه فرماندهي تيپ قزاق
منصوب نمود0 آيرونسايد در خاطرات خود مي نويسد 0 هنگام بازديد ازتيپ قزاق
سردارهمايون رافردي بي ارزش وحقير دانسته وقلب آن ها را سرهنگ رضاخان مي داند 0
اينجاست كه شايستگي رضا خان براي انجام كودتامورد توجه انگليسي ها قرارمي گيرد0
آيرونسايد پس از ملاقات
خودبارضاخان عازم بغداد مي شود وپس از باخبر شدن ازكودتاي رضاخان مي گويد : طراح
اصلي كودتامن بودم 0 اوقبل ازكودتا درملاقات باضاخان دونكته رابه اوگوشزد مي نمايد
0 اول به ايرونسايه نارو نزند 0 دوم شاه رابركنارنكنيد كه هر دوشرط مورد پذيرش
رضاخان قرارمي گيرد 0ازجمله عوامل مهمي كه دربه قدرت رسيدن رضاخان وانجام كودتا
مؤثربود مي توان از هرج ومرج ونبود امنيت درمملكت ، شخصيت وقدرت تصميم گيري وجاه
طلبي رضاخان 0 وجود اشخاص فاسد وبي برنامه در رأس امورمملكت . برنامه ريزي
وپشتيباني انگلستانازرضاخان .دستور
ترك خاك ايران به اتباع انگليس 0 اعلام توقف مبادله پول ايران ازسوي بانك شاهي .
پايين آوردن ارزش اسكناس . فرمانده قزاق شدن رضاخان ازجمله اقداماتي بودكه براي
تسريع امركردتاانجام گرفت 0 يك روز قبل ازكودتابه دولت خبر رسيد كه قزاق ها به طرف
تهران مي آيند . نورمن خبر وقوع كودتاوضرورت آن به شاه اطلاع داد0 رضا خان كه به
همراه قزاق ها به مهرآباد تهران رسيده بود به هيأت اعزامي ازسوي دولت گفت : قصد
تشكيل يك دولت نظامي رادارد 0 تهران راتصرف خواهد نمود0 به شاه وفا داراست اما
دولت ومشاورين نالايق رابركنارخواهد كرد وصبح روزچهارم اسفند همه موسسات دولتي
بدست قزاق ها افتاد وعملاً تهران فتح شد0 باپناهنده شدن سپهداربه سفارت انگليس
حكومت نظامي اعلام شد0 اعلاميه اي 9 ماده اي ازسوي رضاخان به عنوان فرمانده كل قوا
صادر مي گردد كه درآن مقرر مي شود كه مردم تهران بايد نابع حكومت نظامي باشند0
كليه مطبوعات تاتشكيل دولت تعطيل مي شوند 0 هرگونه اجتماعي درمنازل يانقاط ديگر به
كلي ممنوع مي شود 0 رضاخان فرمان سردار سپه اي راازشاه مي گيرد0 تعدادي از افراد
سرشناس وذي نفوذدستگير مي شوند 0 سه روز بعد احمدشاه فرمان نخست وزيري سيدضياء
راامضاء و صادر مي نمايد 0
وزيرمختار انگليس درنامه اي به وزيرامورخارجه بريتانيا درگزارش خود تمامي
اين موارد راشرح مي دهد وتوصيه هاي خود را به احمدشاه درارتباط باهمكاري باكودتا
چيان وپذيرش پيشنهادات آن ها رابيان ني دارد كه بيانگر طراحي مراحل كودتامي باشد
كه زير نظراوانجام گرفت 0
دولت كودتابرنامه هاي
خودرااعلام واعيان واشراف راسبب وضعيت بد كشورمعرفي مي نمايد ومهمترين اقدامات
راتقسيم زمين بين كشاورزان – تعليم سواد به همه فرزندان كشور0 لغو قرارداد
1919وتوجه به وضع كارگران وتشكيل ارتشي نيرومند اعلام مي نمايد 0
دستور
تعطيلي مشروب فروشي ها ، نقاب زدن زن ها ، نوشته شدن تابلوها به زبان فارسي را مي
دهد قرارداد 1921 باشوروي را امضاء
مي نمايد . اين اقدامات براي جلب
حمايت اقشار مردم بود . عدم مخالفت انگلستان با اين اقدامات نشان دهنده اين است كه طراح كودتا بريتانيا بوده است
.
رقابت سيد ضياء الدين
ورضاخان كم كم آغاز شد0 رضاخان قدرت نظامي رادردست داشت وقصد داشت رئيس الوزراء
شود0براي اين منظور خود را به احمد شاه نزديك 0 با فئودال ها ارتبا ط برقرارنمود
ودرمقابل دولت اقداماتي خودسرانه انجام دادند 0جمله بودجه موجود درحساب شهرداري
رابرداشت كرد0 سيدضياء براي دورنمودن اواز قدرت وي رابه عنوان وزير جنگ معرفي
نمود0 درارديبهشت سال 1300 مشخص شد يكي ازاين دوبايد كنار بروند0 سيد ضياء آخرين
اقدامات خودراانجام داد0 ازژاندارمري بعضي ازمناطق خواست تابه سوي تهران بيائيد0
كوشيد وليعهد را مهيايي شاه شدن نمايد وكودتايي ديگر انجام دهد اما رضاخان قدرت
اما رضاخان قدرت را دردست داشت وهمه وزارتخانه هاحتي مقرنخست وزيري راتصرف نمود
0سرانجام ازطرف شاه درروز4 خرداد 1300 فرمان عزل سيدضياء الدين صادرشد 0