نهضت ملي شدن نفت

قسمت دوم

درقسمت اول درارتباط باارائه لايحه گس – گلشائيان به مجلس پانزدهم وچگونگي برخورد اقليت مجلس بااين لايحه وموكول شدن آن به مجلس شانزدهم باتوجه به پايان دوره مجلس پانزدهم ، تحصن دكترمصدق به همراه تعدادي ازنمايندگان دردربار، تشكيل جبهه ملي واعلام برنامه اين جبهه، مطالبي مطرح گرديد اينك دنباله مطلب .

مجلس شانزدهم به علت ابطال انتخابات تهران بدون حضور نمايندگان پايتخت افتتاح شد وشاه درنطق افتتاحيه خودازمجلس خواست كه درمورد تغيير اصولي كه مجلس موسسان به عهده مجلس شوراگذاشته است اقدام نمايند كه نتيجه آن افزايش اختيارات شاه بود. جبهه ملي كه درانتخابات پيروز شده بود برنامه خودرا برمبناي مخالفت بالايحه گش – گلشانيان اعلام نمود. منصورنخست وزير وقت از مجلس تقاضا نمود كه لايحه دركميسيون نفت كه متشكل ازنمايندگان شعب بود مطرح شود. مجلس شانزدهم لايحه رابه كميسيون نفت فرستاد . رياست كميسيون بادكتر مصدق بود . سرانجام نظركميسيون به ردلايحه گس – گلشائيان انجاميد.اين كميسيون مركب از18 نفربود كه ازهريك ازكميسيون هاي مجلس سه نفر برگزيده شده بودند.پس از ردشدن لايحه الحاقي پيشنهاد ملي شدن نفت از سوي 5 نفر از اعضاء جبهه ملي كه دركميسيون عضويت داشتند مطرح شد . كميسيون كار خودرا صرفاٌ درحدود لايحه گس دانست . دولت رزم آرا كه مي دانست لايحه درمجلس تصويب نمي شود ضمن مخالفت باطرح ملي شدن نفت اعلام داشت به دليل لزوم پاره اي تغييرات لايحه به دولت مسترد گردد. مجلس در 5 دي ماه 1329 لايحه رابه دولت استراد نمود.دربيست ويكم دي ماه طرحي به امضا چهل نفراز نمايندگان تقديم مجلس شد كه به موجب آن كميسيون مخصوص نفت ظرف دوماه روش دولت رادرموضوع نفت تعيين كند. دراين زمان آيت ا... كاشاني ازمردم دعوت نمود تا با برپايي تظاهراتي تكليف نفت راروشن نمايند. اجتماع عظيمي برگزار گرديد ودرقطعنامه پاياني آن ملي شدن صنعت نفت غير قابل ترديد اعلام شد .

طرحي ازسوي هشت نفراز نمايندگان اكثريت مجلس مبني بر ملي شدن صنعت نفت به عنوان هدف نهايي واجراي آن به فراهم شدن سرمايه و وسايل ديگري موكول گردد به كميسيون ارائه شد كه كميسيون به آن توجهي ننمود زيرا احتمال اينكه اين طرح رزم آرا به آن ها داده باشد مي رفت .

كميسيون سرانجام طرح ملي شدن صنعت نفت را تصويب نمود اين طرح در24 اسفند 1329 درمجلس شورا وسپس در29 اسفند در مجلس سنا به تصويب نهايي رسيد. بدين ترتيب صنعت نفت ايران پس از پنجاه سال ملي شد.

طرح ملي شدن صنعت نفت كه به تصويب رسيد شامل نه ماده بشرح زير بود.

1-تشكيل هيأتي مركب از 5 نفر نماينده مجلس شورا . 5 نفر نماينده مجلس سنا . وزير دارايي ياقائم مقام او

2-مكلف نمودن دولت به خلع يد ازشركت نفت ايران وانگليس ودر اين امر هيأت مختلط ماده يك نظارت داشته باشد .

3-مكلف نمودن دولت به رسيدگي به دعاوي دولت وشركت با نظارت هيأت مختلط وگزارش آن به مجلس

4-مكلف نمودن دولت به رسيدگي به حساب هاي شركت وهيات مختلط بربهره برداري نظارت نمايد .

مكلف نمودن هيات مختلط به تهيه اساسنامه شركت ملي نفت وارائه آن به مجلسين .

6-مكلف نمودن هيات مختلط به اعزام كارشناسان به خارج براي براقراري تخصص به منظور جانشين شدن متخصصان شركت نفت انگليس

7-خريداران نفت مي توانند به نرخ عادلانه نفت ازايران خريداري نمايند وبراي خريد اضافي حق تقدم باآنان است .

8-كليه مصوبات وپيشنهادات هيات مختلط كه براي تصويب به مجلس مي فرستند به كميسيون نفت ارجاع گردد.

9-هيات مختلط درطرف سه ماه به كار خود خاتمه داده ودر صورت نياز به تمديد ماموريت باذكر دلايل تقاضاي تمديد نمايد .