نهضت ملي شدن صنعت نفت

قسمت هفتم

درقسمت ششم درارتباط باوساطت آمريكا واعزام هيأتي به سرپرستي هاريمن به ايران ونتيجه مذاكره اين هيات مطالبي مطرح گرديد 0 اينك دنباله بحث

هاريمن انگلستان رامتقاعدنمود كه بدون قراردادن پيش شرط هيأتي را براي مذاكره به ايران بفرستد 0 ازطريق سفارت انگليس اسامي هيأت اعزامي از جانب انگلستان به وزارت خارجه ايران اعلام گرديد0 در رأس اين هيأت استوكس وزير مشاور ومهردار سلطنتي بودو اعضاء آن عبارت بودنداز : وزير سوخت وبرق ؛ مقاماتي ازوزارتخانه هاي خزانه داري وامورخارجه وپنج نفر نماينده ازشركت سابق نفت ايران وانگليس اين هيات در دوازدهم مرداد سال 1330 وارد ايران شدند قصد داشتند بادكتر مصدق مذاكره نمايند اماطرف صحبت آن ها هيأت منتخب ايراني شد0

اعضأ هيأت مذاكره كننده ايران عبارت بودند از : محمد علي وارسته وزير دارائي ؛ دكترمتين دفتري ، دكتر شايگان ؛ دكتر سنجابي ، مهندس حسيبي ودكتر رضا زاده .همزمان باآمدن استوكس وهيأت همراه هاريمن به ايران بازگشت مذاكرات هيأت ايراني باهيأت انگلستان ازروز 16 مرداد آغاز گشت 0 استوكي درابتدا نظر دولت متبوع خويش راچنين اعلام نمود : فعاليت صنعت نفت بااستفاده ازكارشناسان صلاحيتدار پيشرفت كند0 تصفيه اختلاف عادلانه انجام گيرد 0 جريان نفت براي تأمين احتياجات دنيا آزاد ادامه يابد0 نمايندگان ايران اين پيشنهادات راشبيه نظردولت ايران دانستند وقرار شداستوكس به صورت كتبي پيشنهادش راارائه دهد0 هيأت انگليسي درروز بيستم مرداد ملاقاتي باآيت ا000 كاشاني داشتند . مذاكرات اين دوهيأت حدود دوهفته به طول انجاميد به استوكس دستور داده شده بود كه اداره صنعت نفت همچنان دردست شركت نفت ايران وانگليس بماند 0 هيأت ايراني باهرگونه توافق موقتي مخالفت نموده سرانجام درروز 22 مرداد استوكي طرحي هشت ماده اي رابه دولت ايران ارائه نمود چيزي شبيه به طرح جكسون بود كه در29 خرداد به دولت ايران داده بود . جان پيشنهاد دولت بريتا نيا اين بود كه درقبال شناسايي نوعي ملي شدن كارها وامور نفتي همچنان دردست شركت نفت سابق ايران وانگليس باشد0

روز 29 مرداد استوكس طي نامه اي به دكتر مصدق اعلام نمود كه پيشنهادهشت ماده اي خودرا پس مي گيرد وچنانچه ايران تا روز بعد پيشنهاد تشكيل سازمان عامل به مديريت انگليسي نپذيرد حاضر به ادامه مذاكره نيست . چون دولت ايران اين پيشنهاد رانپذيرفت هيأت انگليسي مذاكره راقطع وسپس هاريمن واستوكس به اتفاق همراهان ايران راترك نمودند 0

باشكست مذاكرات استوكس وهيات ايراني اوبه شاه پيشنهاد نمود كه تنها راه حل بركناري دكتر مصدق است . مخالفان دكترمصدق درداخل كشوربرمخالفت خود افزوده وجبهه خودرامتحد نمودند ودرمقالاتي در روزنامه ها وبامانورهايي درمجلس انگليسي ها وآمريكايي ها را ازمذاكراه با دولت ايران برحذر داشتند .فعاليت شبكه اي اطلاعاتي انگليس به كمك برادران رشيد يان براي بي ثباتي كردن دولت دكترمصدق به نحو چشمگيري گسترش يافت 0 اقليت مجلس باحمايت تعدادي از روزنامه نگاران برخوردار بودند وتعدادي از فرصت طلبان به اين شبكه پيوستند دراواسط تير 1330 حسين فرهودي نماينده دزفول به سفارت انگليس اطلاع داد كه تعدادي از نمايندگان قصد دارند درمخالفت بامصدق باچند روز نامه نگار همكاري نمايند0 عميدي نوري مدير روزنامه داد ازجمله اين روزنامه نگاران بود0

دكتر مصدق گزارش مذاكرات وشكت آن را به مجلس داد ورأي اعتماد گرفت 0 رهبري گروه اقليت شبكه برادران رشيد يان رادر مجلس جمال امامي به عهده داشت 0 نخستين اقدام اين گروه پس از شكست مذاكرات اخلال دركار مجلس بود0 اينان مصدق رازيرسئوال مي بردند كه چرا پيشنهاد هاي انگليسي ها رانپذيرفته است ويااينكه پنهاني باانگليس تباني كرده يا باحزب توده ائتلاف كرده وبااينكه آن ها وديگر مخالفان راسركوب نموده است 0

افرادي چون دكترشيخ هادي طاهري نماينده يزد كه باسفارت انگليس ارتباط داشت حسين فرهودي ، حسن مكرم ؛ عزيز ا000 نيك يي ؛ علي سهيلي تلاش مي كردند دكترمصدق درقضيه نفت موفق نشود وبه سفارت انگليس توصيه مي نمودندكه به شاه فشار آورد تاجانشين مصدق راتعيين نمايد به نظر آن ها سيد ضياء جانشين مصدق بود0 برخي ديگر مانند سيدحسن امامي ؛ علي دشتي ؛ اسد ا000 علم پيشنهادات مشابهي داشتند

رضا حكمت ( سردار فاخر ) رئيس مجلس تظاهر به بي طرفي مي نمود0

ادامه دارد0