نهضت ملي
شدن صنعت نفت
قسمت
هشتم
پس از قطع مذاكرات وترك ايران توسط استوكس
هاريمن به لندن رفت ودرجلسه هيات دولت انگليس شركت نمود ( درخصوص اقدامات هيات
استوكس در ايرن ) ولي تغييري درنظر دولت انگليس بوجود نيامد0 دولت انگليس برروي دو
موضوع تاكيد داشت 0
1- مديريت
كارشناسان انگليسي
2- تنصيف
عوايد حاصل ازنفت
دكتر
مصدق دربيستم شهريور 1330 طي نامه اي به هاريمن اعلام داشت كه براساس چهاراصل زير
حاضر به ادامه مذاكره مي باشد:
1- فروش
نفت به قيمت عادلانه بين المللي وبه صورت نامحدود وشركت سابق پنجاه درصد ازقيمت
فروش رابابت غرامت خود نگه دارد 0
2- تاسيس
يك شركت بين المللي بامشاركت ايران براي حمل ونقل وتوزيع نفت به جاي سازمان
پيشنهادي استوكس
3- تعيين
غرامت شركت سابق يابراساس ارزش سهام يابه طور دوستانه ياطبق قوانين ساير كشورها
4- نگه
داشتن كارشناسان انگليسي درقسمت هاي فني وانتصاب كارشناسان بي طرف ارو.پايي به
عضويت هيات مديره شركت ملي
اين
پيشنهاد ها توسط هاريمن وانگليسي ها رد مي شود0 دولت در روز اول مهر به علت ياس
ازپيشرفت مذاكرات تصميم به اخراج باقي مانده كارشناسان انگليس گرفت روز اول مهر
دستوراخراج آنها رابه هيات مديره موقت صادر مي نمايد ومقرر مي دارد ظرف يك هفته
اين افراد ايران راترك نمايند0 سفير انگلستان به اين موضوع اعتراض مي نمايد0 گزارش
خبر گزاري ها درآن زمان حاكي است كه انگلستان براي ممانعت ازاخراج كاركنان انگليسي
نيروي نظامي درآبادان پياده نمايد امارئيس جمهور آمريكامانع مي شود وكارمندان
انگليسي كه تعداد آن ها سيصد وپنجاه نفربودايران راترك مي نمائيد وهيات مختلط
وهيات مديره موقت تلگراف تبريكي به دولت به اين مناسبت مخابره مي نمايند 0
دولت
انگليس اخراج كارمندان خودرا خلاف قرار تامين ديوان لاهه وازمصادق توسل به قوه
قهريه دانست وبه شوراي امنيت عليه ايران شكايت نمود0 شوراي امنيت وقتي را براي
رسيدگي به موضوع تعيين وازدولت ايران خواست كه نماينده اي به اين جلسه اعزام نمايد
0 دكترمصدق تصميم گرفت شخصاٌ دراين جلسه شركت نمايد0 اين اقدام دكترمصدق سبب گرديد
تامخالفين دولت درمجلس ازمخالفت دست بردارند وازدكتر مصدق پشتيباني نمايند 0
هيات
ايراني درروز پانزدهم مهروارد نيويورك شد انگليس طرح قطعنامه اي را كه طرفين به
مذاكره بپردازند ارائه واز شورا خواست ازهراقدامي كه اوضاع رامتشنج نمايد خودداري
نمايد 0 دراولين جلسه شوراي امنيت كه دربيست ودوم مهرتشكيل گرديد پس از ارائه
درخواست دولت انگليس توسط نماينده اين دولت دكترمصدق طي نطقي به ارائه مداركي كه
دال برتضيقات شركت نفت سابق ايران وانگليس ودخالت اين شركت درامور داخلي ايران
بااستفاده از مدارك بدست آمده ازخانه سدان پرداخت 0 درآخرين جلسه شوراي امنيت
ايران شركت نكرد وفرانسه پيشنهاد مسكوت ماندن شكايت راتا اعلام راي ديوان لاهه داد
كه به تصويب رسيد0 دكترمصدق پس از پايان كار شوراي امنيت مدتي درآمريكا ماند
وبارئيس جمهورو مقامات اين كشوربراي جلب كمك هاي آنها در حل بحران مذاكراتي انجام
مي دهد اين مذاكرات بنابه درخواست رئيس جمهورآمريكا انجام شد0 درطول اين مذاكرات
تلاش هايي براي توافق ايران وانگلستان صورت گرفت درنهايت پيشنهادي كه به تاييد
دكترمصدق رسيده بود طي يادداشتي توسط وزارت خارجه امريكا به انگلستان ارائه
گرديدكه خلاصه آن بشرح زير مي باشد :
1- شركت
ملي نفت ايران مسئوليت اكتشاف؛ بهره برداري وحمل نقل نفت خام رابه عهده خواهد گرفت
0
2- پالايشگاه
آبادان به يك شركت غير انگليسي فروخته مي شود وتكنسين هاي مورد نيازشركت باموافقت
دولت ايران انتخاب مي شوند0
3- هزينه
پالايشگاه به اضافه يك سود ثابت ياحق الزحمه باتوافق ايران وسازمان خريد به شركت
نفت انگليس تعيين وپرداخت مي شود0
4- پالايشگاه
نفت كرمانشاه متعلق به ايران است وبراي تامين مصرف داخلي توسط شركت ملي نفت ايران
اداره مي شود0
5- شركت
نفت انگليس يك سازمان براي حمل ونقل ؛ خريد وبازاريابي نفت ايران تاسيس مي كند0
6- مدت
قرارداد براي پانزده سال وحداقل سي ميليون تن درسال خواهد بود 0اعم ازپالايشگاه
آبادان ونفت خام صادراتي پس از تامين نيازمندي هاي داخلي
7- ايران
مي تواند سالانه يك ميليون تن نفت به قيمت تمام شده وباسودي مقبول خريداري نمايد0
8- قيمت
نفت باتوافق ايران بريتانيا وهمكاري دولت آمريكا تعيين مي شود0
9- دعاوي
شركت نفت انگليس وايران ومطالبات متقابل ايران ازشركت مزبور پايان يافته تلقي
گردد0
ادامه دارد