نهضت ملي شدن صنعت نفت
قسمت نهم
در قسمت هشتم موضوع سفر دكتر مصدق به شوراي امنيت و
مسكوت ماندن شكايت انگلستان تا اعلام رأي ديوان لاهه و اقامت دكتر مصدق در آمريكا
و مذاكراتش با مقامات اين كشور براي حل بحران پيش آمده مورد بحث قرار گرفت.اينك
دنباله مطلب .
هنگام اقامت مصدق در آمريكا پيشنهادهاي متعددي براي حل
بحران داده شد كه مهمترين آنها پيشنهاد بانك جهاني بود. اين بانك وابسته به شوراي
اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل مي باشد و با سرمايه اي كه در اختيار دارد به انحاء
گوناگون به توسعه اقتصادي كشورها كمك مي كند. رئيس اين بانك در ملاقاتي كه با دكتر
مصدق داشت اظهار نمود كه: اگر دولت هاي ايران و انگلستان كه عضو بانك هستند تقاضاي
كمك از بانك نمايند بانك بدون ورود در ماهيت فضيه ترتيبي اتخاذ مي نمايد تا نفت
ايران صادر شود و سپس زمينه حل بحران فراهم آيد.
طرح بانك اين بود كه مؤسسه اي زير نظر بانك جهاني و يا
سرمايه بانك نفت ايران را خريداري و به شركت نفت سابق ايران و انگليس بفروشد مشروط
براينكه اين قيمت مورد توافق طرفين باشد و قسمتي از در آمد براي تصفيه حساب با
شركت سابق نگه مي داشت.
مصدق موافقت كرد كه به دو شرط پيشنهاد بانك جهاني را
مورد بررسي قرار دهد. اولاً مخالف قانون ملي شدن صنعت نفت نباشد، ثانياً مستلزم
استخدام كارشناس انگليسي نباشد.
مذاكرات ايران وگارنر تا اسفند 1330 به طول انجاميده
سرانجام در 4 فروردين 1331 ايران طي بيانيه اي پيشنهاد بانك جهاني را رد و مذاكرات
را قطع نمود. علت عمده شكست اين مذاكرات توجه شديد نخست وزير ايران به نتايج سياسي
مذاكرات نفت بود و پيشنهاد بانك جهاني فاقد دو شرط قرارداد شده توسط دكتر مصدق بود.
در هنگام بازگشت دكتر مصدق از آمريكا دولت مصر از وي
براي ديدار از مصر دعوت نمود. او و هيأت همراه در روز 4 آبان 1330 وارد مصر شد ند
ومورد استقبال پرشورقرار گرفتند . بيش از دو ميليون نفر از مردم مصر در قاهره از
هيأت ايران و مصدق استقبال نمودند. اين ايام مصادف بود با اوج گيري بحران سياسي
بين مصر و انگلستان و پيشنهاد الغاي دو قرارداد 1936و 1899 از سوي دولت مصر. از
طرف نحاس پاشا نخست وزير مصر به پارلمان لايحه لغو اين دو قرار داد ارائه شده بود
. به موجب قرارداد 1936 انگلستان حق استفاده از پايگاههاي نظامي در مصر را داشت و
بر اساس قرارداد 1899 دو كشور حق تسلط بر كشور سودان را داشتند.
دكتر مصدق سه روز در قاهره ماند و در طول اين مدت با ملك
فاروق پادشاه مصر ،نحاس پاشا نخست وزير و سياستمداران مصر ديدار داشت و دكتراي
افتخاري دانشگاه فؤاد را دريافت نمود.
سرانجام دكتر مصدق پس از 47 روز دوري از ايران در روز
يكم آذر 1330 در ميـان استقبـال پرشـور مردم
تهران كه براي قدرداني از وي بـه
استقبـالش آمـده
بودند به ايران بازگشت.
سفر دكتر مصدق و هيأت همراه به آمريكا براي ايران فوايد
بسياري در پي داشت. فرصتي بود تا هيأت ايراني با استناد به مدارك و شواهد حقانيت
ايران را در استيفاي حقوق خود به اطلاع جهانيان برسانند. قطعنامه بريتانيا و
تبليغات گسترده آن كشور براي محكوميت ايران به نحو مؤثري خنثي نمايد. از كارتل هاي
نفتي آمريكا و نفوذ آن ها در هيأت حاكمه آمريكا اطلاعات مفيدي بدست آورند. به اين
نتيجه رسيدند كه كمپاني هاي نفتي براي حفظ منافع خود در برابر خواسته- هاي ايران
ايستادگي خواهند نمود. متوجه شدند بر خلاف نظر كارشناسان ايراني غرب به آن اندازه
به نفت ايران نيازمند نيست كه شرايط و خواسته هاي ايران را بپذيرد. دولت ترومن در
منازعه بين المللي از متحد سنتي خود يعني انگليس حمايت خواهد نمود و شركت هاي بين
المللي نفتي علي رغم رفابت هاي تجاري در اختلاف بين ايران و شركت سابق نفت ايران و
انگليس براي حفظ منافع خود جانب ايران را نخواهند گرفت.
كوشش هاي هيأت در حل مسئله نفت و دريافت كمك هاي اقتصادي
و مالي به جايي نرسيد. در روز 29 اسفند آمريكا به علت امتناع ايران از پذيرش
پيشنهاد بانك جهاني اعلام نمود اين كشور نمي تواند از وام 120 ميليون دلاري مورد
تقاضاي خود استفاده كند و آمريكا جز كمك هاي اصل 4 كمك ديگري نمي تواند انجام دهد
و موافقت آمريكا مبني بر دادن يك كمك 16 ميليون دلاري را كان لم يكن گرديد.
ادامه
دارد