نهضت ملي شدن
صنعت نفت
قسمت دهم
دكتر مصدق پس از بازگشت از سفر گزارش خود را از سفر و
نتايج آن به اطلاع نمايندگان رسانيد و علت شكست مذاكرات را كارشكني انگلستان اعلام
نمود و از توطئه بريتانيا براي سقوط دولت و روي كارآوردن دولتي ديگر پرده برداشت و
خواستار مقاومت ملت و نمايندگان در ادامه پيكاري كه آغاز نموده اند شد. ا و با طرح
موضوع انتخابات دوره هفدهم مجلس بر انجام به موقع آن تأكيد و از مجلس تقاضاي رأي
اعتماد نمود. پس از رأي گيري از 107 نماينده مجلس 90 نفر به دولت رأي اعتماد
دادند،
در زمان اقامت
دكتر مصدق نمايندگان لايحه اي مبني بر تعويق انتخابات به تصويب رساندند كه براي
مرحله نهايي به مجلس سنا ارسال گرديد ه
بود.
در روز 14 آذر 1330 حزب توده تظاهراتي سازمان داد كه هدف
از آن اخلال در نظم پايتخت و ناتوان جلوه دادن دولت بود. اين تظاهرات به بهانه
اخراج دانش آموزاني بود كه با تعطيلي كلاسهاي خود با نيروهاي انتظامي به زد و خورد
پرداخته بودند. جناح وابسته به دربار در مجلس اين فرصت را غنيمت شمرد و دولت را
مورد حمله قرار داد.
انتخابات دوره هفدهم مجلس براي دكتر مصدق كه سالها براي
برقراري دموكراسي و برگزاري انتخاباتي سالم و آزاد تلاش نموده بود حائز اهميت
بسياري بود اما وجود پاره اي موانع برگزاري اين انتخابات را دشوار مي نمود.
از جمله ي اين موانع : وجود قانون ناقص انتخابات .
مداخلات دربار از طريق فرماندهان ارتش و ملاكين. اختلافات در بين سران جبهه ملي .
روش آيت الله كاشاني و اعمال نفوذ فرزندان وي در تعيين نامزدها را مي توان نام
برد.
دولت دستور برگزاري انتخابات را صادر كرد. در تهران
تمامي نامزدهاي جبهه ملي به مجلس راه يافتند. در تعدادي از شهرستان ها تعداد قابل
توجهي از طرفداران نهضت پيروز شدند. راه يابي تعداد زيادي از مخالفين به مجلس
بيانگر عدم مداخله دولت در انتخابات مي باشد .
استدلال دكتر مصدق در برگزاري به موقع انتخابات اين بود
كه اگر اين انتخابات انجام نگيرد و دولت ساقط شود احتمال روي كار آمدن دولت ديگري
كه تأمين كننده منافع انگلستان در نفت باشد مي رود و چون لايحه مصوب مجلسشورا در سنا تصويب نشده و به امضاء
شاه نرسيده پس دولت مي تواند انتخابات را برگزار نمايد بر اساس اين استدلال بود كه
مجلس سنا لايحه تأخير انتخابات را تصويب ننمود.
مجلس هفدهم روز هفتم ارديبهشت سال 1331 با حضور 75
نماينره افتتاح شد و مدت دو ماه به بررسي اعتبار نامه ها پرداخت و در 14 تيرماه
كار رسمي خود را آغاز نمود و دكتر سيد حسن امامي را به عنوان رئيس مجلس انتخاب
نمود . دو كانديداي ديگر يعني دكتر شايگان و دكتر معظمي حائز اكثريت آرا نشدند.
امامي بيش از دو جلسه رياست مجلس را برعهده نداشت و با حوادث سي تير استعفا داد
وازكشورخارج شد. وي بعداً بااستادي دانشگاه وبدون اينكه شغل اجرايي داشته باشد يكي
از مشاورين و نزديكان شاه محسوب مي شد.
فعاليت هاي مخالفان دكتر مصدق به شيوه هاي گوناگون ادامه
داشت. مخالفان را عمدتاً به گروه هاي زير مي توان تقسيم نمود:
الف . حزب توده كه هميشه در صدد برگزاري تظاهرات و
درگيري هاي خياباني بود تا نظم و امنيت اجتماعي را برهم زند.
ب . مطبوعات مخالف دولت كه به انتقاد و تبليغات عليه
دولت مي پرداختند.
ج . هيأت حاكمه كه با دسيسه هاي گوناگون براي سرنگوني
دولت فعال بودند.
د . گروه فدائيان اسلام كه بر عليه دولت وشخص مصدق
فعاليت داشتـند.
ه . روحانيان مخالف دولت كه در رأس آنها بهبهاني قرار
داشت و در بين وعاظ نيز افرادي چون شيخ محمدتقي فلسفي قرار داشت كه با بهانه قرار
دادن مشكلات اقتصادي مي كوشيدند تجار و كسبه را عليه دولت تحريك نمايند. در 6 آبان
1330 عبد خدائي از وابستگان به فدائيان اسلام به جان دكتر سيد حسين فاطمي سوء قصد
نمود و او را سخت مجروح ساخت. در اواسط اسفند 1330 نود نفر از نمايندگان اصناف در
اعتراض به سياست هاي مالياتي دولت به مجلس سنا شكايت بردند و تهديد نمودند اگر به
شكايت آنها رسيدگي نشود در آنجا تحصن خواهند نمود.
در اوايل فروردين 1331 دولت به منظور برقراري نظم و
ممانعت از برخوردهاي خشونت بار حزب توده و مخالفين آنها حكومت نظامي اعلام نمود كه
دست آويزي بود براي مخالفان مصدق كه در گذشته دولت ها را بارها در ارتباط با
استفاده از حكومت نظامي مورد انتقاد قرار داده بود.
دشواري هاي مالي و اقتصادي شدت مي يافت. صادرات نفت
متوقف شده بود. مذاكره با بانك جهاني به شكست انجاميده بود. كمك بيست وسه ميليون
دلاري آمريكا كه بر اساس اصل 4 تصويب شده بود پس از آن كه دكتر مصدق هرگونه تعهدي
را در قبال آن نپذيرفت در دي ماه 1330 به حالت تعليق در آمد. برنامه قرضه
ملي كه در تاريخ 20 تير 1330 به مجلس تقديم و تصويب شده بود با استقبال قشر متوسط
مواجه شد اما ثروتمندان از آن استقبال چنداني ننمودند و حزب توده آن را تحريم كرد
ه بود.
ادامه
دارد