نهضت ملي شدن صنعت نفت
قسمت بيستم
در قسمت نوزدهم گفته شد كه مصدق از
بين دو راه تقاضاي انحلال مجلس از شاه و مراجعه به رفراندوم و نظرخواهي از مردم،
راه دوم را برگزيد. منزل آيت الله كاشاني كه مخالف با رفراندوم بود به صورت سنگري
براي نمايندگان مخالف دولت و حاميان دربار درآمده بود. در روز 8 مرداد آيت الله
كاشاني با صدور بيانيه اي اقدام مصدق را در راستاي ديكتاتوري و حكومت فردي توصيف
نمود. در روز 10 مرداد با صدور اطلاعيه اي ديگر رفراندوم را تحريم واز مردم خواست
كه دوران خود رادوره انقراض ديانت و استقلال ملت ومملكت قرار ندهند.
روز 12 مرداد اهالي تهران و 19 مرداد
ساير شهرستان ها در محيطي آرام در رفراندوم شركت نمودند و با اكثريت قريب به اتفاق
به انحلال مجلس هفدهم رأي دادند. در تهران 1555490 نفر موافق و 115 مخالف و در
شهرستان ها 1830000 تن موافق و1092 مخالف رأي خود را به صندوق ها ريختند.
رفراندوم از نظر مصدق و طرفدارانش يك
رأي اعتمادي ديگر به دولت و پاسخي محكم به مخالفان و از ديدگاه مخالفان دولت و
طرفداران دربار حركتي برخلاف قانون اساسي بود كه انحلال مجلس را از حقوق سلطنت مي
دانستند و به شاه جرأت بخشيد تا با اطمينان از حمايت آمريكا وانگليس به نام حافظ
قانون اساسي با عزل مصدق زمينه كودتا را فراهم نمايد.
شماري از طرفداران دولت و سران جبهه
ملي با تصميم مصدق مبني بر انجام همه پرسي براي انحلال مجلس مخالف بودند. برخي از
تحليل گران مسائل ايران بر اين عقيده بودند كه احتمال وقوع كودتا دراين دوره فترت
فراوان است.
دكتر صديقي، شايگان، سنجابي و خليل
مكي از مخالفين رفراندوم بودند، خليل مكي پس از آنكه نتوانست مصدق را به انصراف از
همه پرسي قانع كند به وي گفته بود: آقاي دكتر اين راه به جهنم منتهي مي شود ولي من
تا جهنم همراه شما خواهم بود.
دستور اجراي طرح كودتاي انگليسي،
آمريكايي آجاكس در جلسه روز 4 تيرماه سال 1332 در دفتر دالس با حضور مقامات سياسي،
اطلاعاتي و هندرسن سفير آمريكا در ايران به تصويب رسيده بود.
روز 20 مرداد مصدق طي نامه اي به
عنوان شاه ضمن اعلام نتيجه رفراندوم از وي خواست تا فرمان انتخابات دوره هيجدهم
مجلس را صادر نمايد تا دولت مقدمات آن را فراهم نمايد. اما شاه از توشيح رفراندوم
وصدور دستور انتخابات طفره رفت و به وقت گذراني پرداخت.
كروميت روزولت فرمانده عمليات كود تا
با نام مستعار وبا اختيار تام از مرز عراق وارد ايران شد و در تهران مشغول فعاليت
گشت. مركزفعاليت اودر خانه يكي از اعضاء سفارت در دربند تهران بود وگزارشات روزانه
خود را به آمريكا مي فرستاد. از جمله ملاقات او با شاه دريك شب در درون يك اتومبيل
در پشت كاخ سعدآباد بود. شاه از روزولت خواست كه در روز كودتا درتهران نباشد و به
اتفاق همسرش خارج از تهران باشد. در اين زمان سرلشكر زاهدي كه با وساطت مكي ودكتر
معظمي از تحصن خارج شده بود در باغ شخصي خود با روزولت ملاقات مي نمود و زمينه
آشنايي و ارتباط كروميت روزولت را با گيلان شاه رشيديان ها، مسعودي ها را فراهم
نمود وبدين ترتيب هسته اولين ستاد كودتا بوجود آمد. ستاد ديگر كودتا در ژنو با
حضور اشرف و شواترسكف تشكيل گرديد.
در روز سوم مرداد اشرف كه از ايران
رفته بود با نام اشرف شفيق وارد تهران شد و يك راست به كاخ سعدآباد رفت. خبر اين
ورود به مصدق رسيد وبلافاصله در روزنامه ها منتشر گشت. تهديد و اعتراض شديد مصدق
دربار را مجبور نمود تا با انتشار اطلاعيه اي سفر اشرف را بدون موافقت شاه اعلام
نمايند. او در طي سه روز اقامتش در تهران هم گزارش عملياتي كه بايد انجام گيرد به
شاه داد وهم با زاهدي و روزولت ملاقات نمود و روز ششم مرداد تهران را ترك نمود روز
بعد شوارتسكف وارد تهران شد و پس از افشاي سفرش مجبور شد مقر ستاد كودتاي خود را
به كراچي منتقل نمايد.
در تمام اين روزها حزب توده در جريان
تحركات بود ونيروهاي خود را به حالت آماده باش درآورده بود اما سفارت شوروي اجازه
اقدامي بيشتر از اين به آنها نداد. ارتباط توده ايها با مصدق از طريق مريم فيروز
دختر دايي وي بود.
در درون حزب توده دو گرايش در اين روزها وجود
داشت گروهي به رهبري كيانوري و روزبه بر اين اعتقاد بودند علي رغم مخالفت سفارت
شوروي بايد حزب نيروهايش را وارد عمليات نمايد اما گروه ديگري به رهبري يزدي سياست
مماشات را توصيه مي نمودند.
ادامه دارد