نهضت ملي شدن صنعت نفت

قسمت بيست ويكم

مرحله اوليه كودتا عليه دولت مردمي دكتر مصدق با نطق نصيري در پادگان باغشاه كه محل تجمع گارد سلطنتي بود ساعت ده بعدازظهر روز 24 مرداد خطاب به افسراني كه بيست وچهارساعت قبل در آماده باش بودند آغاز شد. وي خطاب به آنان از خرابي مملكت ونفوذ كمونيست ها صحبت به ميان آورد وگفت: اعليحضرت براي نجات مملكت دكترمصدق را عزل كرده واكنون من مي روم تا حكم را به او ابلاغ كنم.

سرهنگ نصيري تعدادي از افسران را به سرپرستي سروان شقاقي مأمور بازداشت رئيس ستاد ارتش وتعدادي از وزيران كابينه نموده بود.

چگونگي و انجام تاريخ كودتا به دكتر مصدق از طريق سازمان نظامي حزب توده اطلاع داده شد. سرلشكر رياحي رئيس ستاد ارتش مأموريت يافت تا به نيروهاي طرفدار دولت آماده باش بدهد. كودتاچيان تلفن هاي ستاد ارتش را قطع كردند و مركز تلفنخانه بازاررا در اختيار گرفتند.

طرح چگونگي كودتا نيمه شب توسط كيانور به دكتر مصدق اطلاع داده مي شود. دكتر فاطمي، مهتدس حق شناس وزير راه كابينه دكتر مصدق ومهندس زيرك زاده نماينده جبهه ملي در مجلس توسط گروه سرهنگ اشرفي دستگير مي شوند وبا همان كاميون ها به سعدآباد مي برند ومنتظر نصيري مي مانند تا دكتر مصدق را كه دستگير كند به اين ها بپيوندد تا همگي را به زندان منتقل نمايند.

سرهنگ نصيري كه براي ابلاغ حكم عزل مصدق به همراه مأمورين به منزل نخست وزير مي رود پس از تحويل حكم عزل به دكتر مصدق ودريافت رسيد از وي توسط سرهنگ ممتاز دستگير مي شود. خبر آن به رئيس ستاد ارتش داده مي شود. افسران مستقر در ستاد سرهنگ شقاقي را دستگير مي نمايند تا صبح تعداد زيادي از مجريان طرح كودتا بازداشت مي شوند وكودتا شكست مي خورد فردا صبح خبر كودتا و شكست آن از طريق راديو ايران به اطلاع مردم رسانده مي شود. سران كودتا مخفي مي شوند.

در اين هنگام شاه به همراه همسرش طبق قرار قبلي به كلاردشت رفته بود تا در حين كودتا در تهران نباشد. مردم كلاردشت به كاخ شاه حمله ور شدند. شاه به همراه همسرش كه مرگ را در نزديكي خود مي ديد با هواپيماي مخصوص خود كه خاتم خلبان مخصوصش آن را هدايت مي نمود به همراه همسرش از ايران فرار نمود.

فرار شاه از ايران با شور وهيجان مردم همراه گشت وحتي در بغداد و روم سفراي ايران براي استقبال از شاه به فرودگاه نمي رفتند. با دعوت جبهه ملي وساير احزاب بعدازظهر روز 25 مرداد متينگ عظيمي تشكيل شد كه در آن براي اولين بار مردم مبادرت به سردادن شعار عليه شاه ودربار نمودند.

در ميان هيجان زايدالوصف مردم سخنرانان به تشريح چگونگي انجام كودتا وشكست آن پرداختند.

در جلسه فوري هيأت دولت كه در روز 25 مرداد تشكيل شده بود دكتر مصدق با تندي از دكتر فاطمي خواست كه به جاي پيشنهاد تغيير رژيم از راه ديپلماتيك و مصاحبه با خبرنگاران هر نوع خبري مبني بر ائتلاف دولت با توده اي ها را تكذيب نمايد.

روزنامه هاي حزب توده اعلام نمودند كه فردا نامزد رياست جمهوري را معرفي مي كنند. فرداي آن روز توده اي ها يحيي خدابند ه و تغدادي از طرفداران دكتر مصدق علي اكبر دهخدا را به عنوان نامزد رياست جمهوري معرفي كردند.

هم مصدق و هم آيت الله كاشاني از اين وضعيت نگران بودند و اين نگراني وقتي بيشتر شد كه خبر آمد كه بسياري از شهرهاي بزرگ به دست عوامل توده اي افتاده است.

اما در اردوگاه كودتاچيان براي خارج نمودن اضطراري كروميت روزولت، زاهدي و افراد مهم كودتاچي هواپيماي وابسته نظامي آمريكا آماده شده بود، زاهدي به يكي از خانه هاي امن سيا بردند وتا روز 28 مرداد در آنجا مخفي شد. كروميت روزولت به اميد انجام كودتاي موفق ديگر يك سلسله اقدامات ديگر را انجام داد.

به اعتراف آگاهان حاضر در صحنه آن موقع از جمله دكتر صديقي اشتباه بزرگ بعد از شكست كودتا رها نمودن مردم به حال خود و سردرگمي سران جبهه ملي و بي كفايتي فرماندهان ارتش غير از ممتاز بود. سردرگمي مسئولان امور مملكت و هوشياري و تحرك كودتاچيان موجب گرديد تا بسياري از عوامل ركن دوم ارتش و شهرباني به اردوي دشمن بپيوندند. تحريك عوامل حزب توده براي ايجاد تظاهرات پراكنده و ايجاد بي نظمي در شهرها خصوصاً تهران واقدامات حزب زحمت كشان بقايي به همراه چاقوكشان و روسپي ها از ديگر عواملي بود كه توسط گردانندگان كودتا بوجود آمد وزمينه موفقيت كودتاي 28 مرداد را فراهم نمود.

ادامه دارد%