پس از كودتاي 28 مرداد
قسمت اول
شاه كه پس از فرار از ايران از روبرو
شدن با خبرنگاران خودادري نموده بود پس از دريافت خبر پيروزي كودتا وبه قدرت رسيدن
زاهدي ضمن دعوت خبرنگاران به آپارتمانش با اعلام خبر بازگشت خود به تهران گفت:من
در اين مبارزه نقشي نداشتم وبراي جلوگيري از خون ريزي كشورم را موقتاً ترك كردم.
وي با توجه به نقش آيت الله بهبهاني
در كودتا تلگرافي خطاب به وي مخابره نمود وروز 31 مرداد به اتفاق همراهانش به
ايران بازگشت. او در ملاقات با كروميت روزولت خود را مديون او دانست ودر پاسخ سؤال
او در مورد مصدق ويارانش گفت: مصدق محاكمه خواهد شد واگر دادگاه از پيشنهاد من
پیروي كند او را به سه سال حبس و تبعيد به روستايش محكوم نمايد ولي مجاز به
خارج شدن از روستا نخواهد بود رياحي هم به سه سال حبس محكوم مي گردد. اما دكتر
فاطمي اعدام خواهد شد.
طرح تحکیم كودتا از
فرداي روز 29 مرداد توسط فرمانداري نظامي به اجرا درآمد. ترور ووحشت ودستگيري
سراسر كشور را فراگرفت ودستگير شدگان به سياه چالهاي فرمانداري نظامي سرتيپ فرهاد
دادستان وسرتيپ تيمور بختيار روانه شدند. بيشتر سران نهضت بازداشت شدند روزنامه
هاي طرفدار نهضت ملي توقيف گشته وفعاليت احزاب سياسي طرفدار نهضت ملي ممنوع گرديد.
خليل مكي رهبري نيروي سوم وداريوش فروهر دبيركل حزب ملت ايران به زندان افتادند.
دكتر مصدق در دادگاه نظامي به محاكمه كشانده شد.
سركوب طرفداران حزب توده به شدت ادامه
يافت تعدادي از سران آن به خارج گريختند وتعدادي تسليم شدند. طرفداران زيادي از
اعضاء اين حزب در كارخانجات، ادارات، دانشگاه ها ومدارس دستگير شدند وتعدادي
محاكمه گرديدند.
چهار روز پس از پيروزي كودتا آيزنهاور
رئيس جمهور آمريكا لزوم كمك به دولت زاهدي را تأييد واداره كمك هاي خارجي آمريكا
مبلغ 23400000 دلار را در اختيار دولت ايران قرار داد روز 14 شهريور يعني دو روز
بعد از كمك اوليه آيزنهاور اعلام كرد كه مبلغ 45 ميليون دلار كمك بلاعوض فوري براي
دولت ايران در نظر گرفته شده است.
حزب توده كه از سال 1320 در ايران
بوجود آمده در طول چهل سال عملكرد خود بحث انگيزترين مباحث سياسي ايران را به خود
اختصاص داده است اما دكتر كيانوري دبيركل آن در اعترافات خود عملكرد حزب توده را
در مرداد 1332 خيانتي بزرگ توصيف نموده است.
در زمان كودتا سازمان نظامي حزب توده
حدود 500 تن عضو داشت كه اكثرآن ها از فرماندهان يگان هاي رزمي وگروهان ها وگردان
ها وحتي گارد جاويدان بودند. شيكه اي وسيع در ادارات وكارخانجات ومدارس ودانشگاه
ها بوجود آورده بود كه در يك آن پايتخت را به هم مي زدند وبا نيروهاي نظامي به زد
وخورد مي پرداختند و در روزهاي 25و26و27 ابتكار تظاهرات عليه شاه وپايين آوردن
مجسمه هاي او ويدرش را در دست داشتند در روز 28 مرداد عكس العملي از خود نشان
ندادند. افراد وطن دوست در كادر حزب با نگراني منتظر دستور هيأت اجراييه حزب توده
بودند كه علي رغم آماده باش يك فرصت تاريخي را از دست دادند و نيروهاي انقلابي را
عاطل گذاشتند وخود به شوروي گريختند.
پس از سركوب نهضت نظاميان دست اندركار
كودتا هريك درجات ترفيعي گرفتند. غيرنظاميان چون اردشير زاهدي به افتخار دامادي
شاه وسفير ايران در واشينگتن نايل آمد. برادران رشيديان به دلالان، مقاطعه كاران
وبانكداراني كه كارشان جنبه بين المللي پيدا كرد مبدل شدند.
سرانجام در روز 22 شهريور 1332 شاه
دستور محاكمه دكتر مصدق و سرتيپ تقي رياحي رئيس ستاد ارتش در زمان مصدق را صادر
نمود. بازپرسي از دكتر مصدق در 5 جلسه صورت گرفت اولين جلسه آن در روز پنجشنبه 26
شهريور شروع ودر روز 7 مهر پايان يافت ودادستان براي دكتر مصدق ورياحي تقاضاي
اعدام نمود.
نخستين جليه دادگاه نظامي دكتر مصدق
ورياحي در روز يكشنبه 17 آبان در تالار آئينه سلطنت آباد محل زندان مصدق آغاز
گرديد وجمعاً سي وچهار جلسه وتا روز 28 آذر 1332 ادامه داشت ورأي دادگاه نظامي به
دو سال حبس تأديبي براي سرتیپ رياحي واخراج از ارتش و سه سال حبس مجرد براي
دكتر مصدق صادر گرديد.
ادامه
دارد%