مقدمه :
يكي از وقايع مهم تاريخ معاصر ايران آغاز نهضت نوانديشي ديني توسط سيد جمال الدين اسدآبادي است 0 به اعتراف پژوهشگران
اسلامي سيد جمال الدين اسد آبادي آغاز گرجنبش نوانديشي ديني ونهضت هاي اسلامي معاصر
بوده است 0 جنبش اسلامي مصر دردوران هشت ساله اقامت وي در قاهره ، قيام هاي ضد استعماري
آفريقا ، تحولات فكري وديني عثماني ، حركت هاي اسلامي – انقلابي شبه قاره هند ، مبارزات
ديني وسياسي واجتماعي افغانستان وبالاخره مشروطيت ايران ونهضت هاي ملي – اسلامي ايران
عمدتاً ريشه درحركت سيد جمال الدين وآموزه ها ونوانديشي ديني اودارد0 تمامي نوانديشان
ديني ومبارزان راه تجديد حيات اسلامي تحت تأثير انديشه هاي سيد جمال الدين اسدآبادي
قرارگرفته وبه نوعي ازافكاروآراء اوالهام گرفته اند. از جمله اين افرادمي توان به نامداراني
چون شيخ محمد عبده ، رشيد رضا ، عبدالرحمان كواكبي ، محمد اقبال لاهوري ، حسن الينا
، سيد محمد طباطبائي ، علامه نائيني ، آيت ا000 طالقاني ، دكتر علي شريعتي اشاره نمود0
لذا نگاهي گذرا به انديشه ها وافكارسياسي سيد وحركتي كه او درراستاي احياي جنبش نوانديشي
ديني انجام دادامري است ضروري ولازم براي كساني كه درراه اصلاح طلبي درجامعه گام برمي
دارند0
سيد جمال الدين اسدآبادي
ازجمله بتيانگذاران نهضت نوانديشي ديني واصلاح ديني درقرن اخيراست كه دعوت عام براي
احياي حيات سياسي اسلام وسنت هاي متروك اسلام راآغازكرد0
جنبش اصلاح ديني درتاريخ اسلام
ازآغازانحراف درحكومت اسلامي مطرح بوده است وآنرا نهضت سلفيه ناميده اند يعني بازگشت
به صدراسلام واسلام نبوي 0 مبارزات شيعه به رهبري ائمه درحقيقت براي بازگشت به اسلام خالص ومحمدي بوده است
0 دردوران غيبت نيزاين جنبش به شكل هاي مختلف ادامه داشته است 0 درعالم تسنن نيز شخصيت
هاي مسلماني بوده اند كه براي احياي اسلام واصلاح فكرديني حركت هايي انجام داده اند
درقرن
اخير قبل ازسيد جمال نيز افرادي براي بازگشت به اسلام زمان پيامبر حركت هايي را انجام
داده اند يكي از اين حركت هاوهابيي گري است كه توسط محمدبن عبدالوهاب درقرن دوازدهم
درعربستان آغازشده وهابيان تمام مذاهب راروي برتافته ازاسلام مي دانستند 0سرانجام به
صورت يك حركت ارتجاعي بدست آل سعود درعربستان حاكم شد. نهضت ديگري كه درهمين راستا
درقرن اخير درشمال افريقا والجزايرصورت گرفت نهضت سنوسي بود0 محمدعلي سنوسي ادريسي
كه نسبتشان به حضرت علي مي رسيد درقرن سيزدهم درشمال آفريقا نهضتي راآغازكردكه هدف
آن بازگشت به اسلام واقعي بود0 طرفداران اين نهضت سال ها درليبي وسودان به قدرت قابل
توجهي دست يافتند وسرانجام درسال 1229 هجري بدست ايتاليايي ها سركوب شدند0
مفهوم اصلاح ديني :
اصلاح ديني دراينجابه مفهوم واقعي
آن يعني دگرگوني بنيادين اجتماعي درجهت مطلوب وايده آل آن مي باشد دگرگوني درانديشه
وعمل اصلاح ديني دراسلام دردوبعد مطرح بوده است 0
1-
دربعد فكر وبينش اسلامي
2- دربعد
سياست واجتماع وحكومت واقتصاد امت اسلامي
چرا
به اصلاح ديني نيازمنديم زيرا ازقرون اوليه اسلام سه فاجعه درجهان اسلام بوجود آمد0
متروك ماندن بسياري ازاحكام سياسي – اجتماعي اسلام – تحريف درنوع بينش ها وتلقي ها
ازاصول وفروع دين . وارد شدن خرافات وآداب وسنت هاي ضد ديني دراسلام اين انحراف درقرن
سيزدهم به اوج خودرسيدوتاكنون نيزادامه داشته است 0 اينجاست كه لزوم اصلاح فكرديني
درسه بعد احياي احكام متروك اسلام – اصلاح وبازشناسي اعتقادات اصيل اسلامي ونفي خرافات
وتحريفهاي بينشي مطرح مي گردد0
بنابراين
هدف اصلاح دردين اصلاح اصل وبنيان واصول اساسي ديني نيست بلكه هدف زدودن خرافه ها ،
پيرايه ها ونگرش هاي انحرافي وناقص ازاصول اسلام ودرنهايت حاكميت اسلام راستين ونبوي
مي باشد وروح حركت سيدجمال هم همين بوده است 0