پس از شهریور1320

قسمت پنجم

درقسمت پیش به چگونگی خروج باقی مانده نیروهای متفقین یعنی ارتش شوروی وپی آمدهای پس از آن اشاره شدوخروج نیروهای شوروی رانتیجه تفاهم بوجودآمده بین دولت شوروی وقوام نخست وزیر وقت ایران درمسافرتش به مسکو اعلام شد0

قوام پس ازانقلاب مشروطیت بارها به نخست وزیری و وزارت رسید وپس ازآن که درزمان رضا شاه بیست سال ازسیاست دور بود بعد از شهریور 1320 دوبار نخست وزیر شد وسفر اوبه مسکو دردوردوم نخست وزیرش انجام گرفت 0

قوام پس ازنخست وز يرشدنش درسال 1324 در22 بهمن طی بیانیه ای حکومت نظامی رالغو نمود و بر اثر اين اقدام کلوپ حزب توده که ازبیست شهریور اشغال شده بود آزاد گردید0 وي طی تلگرافی به سران متفقین برنامه دولت خودرا موازنه مودت واقدام متقابل اعلام نمود ودر 29 بهمن 1324 عازم شوروی شد 0 دراین مسافرت مذاکرات وتوافقاتی صورت گرفت که به علت مهم بودن به آن ها اشاره می گردد0

امتیاز نفت شمال به شوروی داده شود چنان که امتیازنفت جنوب به انگلیس داده شد0

موضوع آذربایجان یک مسئله داخلی است وباید بين دولت ایران وآذربایجان حل وفصل شود0

درتاریخ تعیین شده ارتش شوروی قسمت هایی ازخاک ایران را تخلیه نماید0

جواب هیات نمایندگی به این پیشنهادات این بود که مجلس ایران حتی مذاکره راهم برای امتیاز دادن ممنوع نموده واین موضوع ازاختیارات دولت نمي باشد ، آذربایجان جزء لاینفک ایران است وارتش شوروی باید درتاریخ تعیین شده خاک ایران راتخلیه تاروابط دوستی دوکشور بسط پیدا کند 0 بالاخره پس از مذاکراتی یک موافقت نامه بین ایران وشوروی برای تشکیل یک شرکت نفت مختلط ایران وشوروی به امضا می رسد که پس از تصویب مجلس ایران رسمیت می یافت 0قوام پس از بازگشتش ازسفر به شوروی اقداماتی انجام می دهدکه عبارتنداز :

قبل ازورود سفیر شوروی به ایران شکایتی دال برعدم پایبندی شوروی به تعهد خود مبنی برتخلیه ایران ودخالت درامور داخلی کشور به سازمان ملل ارائه نمود0 شوروی درخواست تأخیر دررسیدگی داشت ونمی خواست موضوع ایران به جنجال بین المللی مبدل شود 0 سرانجام باامضاتوافق نامه سه ماده ای بین سفیر شوروی درایران وقوام ایران شکایت خودرا پس گرفت مواداین توافق نامه عبارت بود از :

1- 1- ارتش شوروی از4 فروردین 1325 خاک ایران راتخلیه نماید

2- 2- قرارداد تشکیل شرکت مختلط نفت ایران وشوروی جهت تصویب به مجلس داده شود0

3- 3- درمورد آذربایجان چون امری است داخلی به صورت مسالمت آمیز بین دولت ايران وآذربایجان حل وفصل شود0

برای حل مسئله آذربایجان مذاکراتی بافرقه دمکرات آذربایجان انجام داد اما چون به نتیجه نرسیدبااعزام ارتش به آذربایجان موضوع فیصله یافت 0

در9 تیر ماه 1325 به عنوان اینکه اتحاد حقیقی میان آزادی خواهان صورت گیرد واصلاحات زود تر انجام گیرد حزبی تحت عنوان حزب دمکرات تشکیل دادکه خوددر راس آن قرارداشت 0

حزب دمکرات قوام باجبهه مؤتلف که متشکل ازحزب توده وحزب ایران بود دریک توافق ،کابینه ای ائتلافی تشکیل دادند که دراین کابینه احمد قوام نخست وزیر – دکتر یزدی – دکتر کشاورزوایرج اسکندری ازحزب توده سه وزارتخانه بهداشت – کشاورزی وبازرگانی رادراختیار داشتند 0 الهیار صالح ازحزب ایران وزیر دادگستری شد این کابینه هفتاد وپنج روز بیشتر دوام نداشت 0 وزرای حزب توده به عنوان اینکه قوام بدون توجه به نظروزراتصمیم می گیرد ، ازکابینه خارج شدند

موضوع برگزاری انتخابات مجلس پانزدهم مطرح شد این انتخابات ازحساسیت خاصی برخوردار بود0 حزب دمکرات احمد قوام حزب توده ونیروهای اسلامی به رهبری آیت ا00 کاشانی برای شرکت دراین انتخابات آماده می شدند 0 به علت مخالفت های آیت ا000 کاشانی باروند انتخابات درتیر 1325 بازداشت وبه مدت یکسال به قزوین تبعید شد0 دکترمصدق به عنوان اعتراض به روند انتخابات دردربار متحصن شد0 حزب توده انتخابات راتحریم کرد0 حزب ایران اعلام شرکت درانتخباات کرد0 مجلس پانزدهم پس از یک سال وچهارماه فقرت در15 تیر 1326 افتتاح شد0