درمباحث گذشته
به اين موضوع اشاره شد كه انسان شناسي ياا ومانيسم عبارت است از نوع تلقي صاحب مكتب
ازموجودي به نام انسان كه چيست وچگونه بايد باشد دراينجا منظور ازاومانيسم ارزشي ومعنايي
است كه دراسلام براي انسان قائل شده است نه به معني اصالت انسان آنچنان كه درمذهب اومانيسم
عصر رنسانس مطرح شده وتمدن امروز زير بنايش براساس انسان پرستي واصالت انسان گذاشته
است ومعتقد است كه مذاهب شخصيت انسان راخرد كرده واورا وادار نموده اند تا قرباني خدايان
شود0
براي
شناخت اينكه اومانيسم دراسلام چيست واسلام چه ديدگاهي دررابطه با انسان دارد وچه جايگاهي
براي اوقايل است ، تنها راه وبهترين راه اين است كه فلسفه خلقت انسان رادر اسلام مورد
بررسي قراردهيم خلقت انسان دراديان ابراهيمي كه اسلام مكمل آن هاست ، چگونه توجيه شده
است
ازبررسي
خلقت آدم درقرآن كه سمبل نوع انسان است مي توان فهميد كه ديدگاه اسلام ، اديان ابراهيمي
وخداوند كه صاحب اين اديان است درباره انسان چيست . قبل ازوارد شدن به اين بحث بايد
توجه داشته باشيم كه زبان اديان ابراهيمي وسامي كه اسلام آخرين آن هاست زبان سمبليك
است 0 يعني زباني كه به رمز معاني رابيان مي كند واين بهترين زباني است كه بشر به آن
دست يافته است ودر هرعصري ، هرنسلي مفاهيم خاص رااز اين رمزها استنباط مي كند وبه گوشه
اي از اين معاني پي مي برد0 اينك ببينيم درداستان خلقت آدم كه سمبل نوع انسان است چه
ويژگيهايي ديده مي شود تا باتوجه به اين ويژگيهاي جايگاه انسان دراسلام وارزش واعتبار او دراديان ابراهيمي وفضيلت هايي
كه برايش قائل هستند روشن شود
ا
خداوند درداستان خلقت آدم به فرشتگان مي گويد من مي خواهم براي خودم درزمين جانشين
قراردهم ‹‹ اني جاعل في الارض خليفه ›› خداوند اشرف بركائنات ومسلط برهمه جهان است
وعالي ترين مقام است ، انسان رابه عنوان جانشين خود قرارمي دهد0 اين تعبير مشخص مي
كند كه ارزش انسان دراسلام تاچه اندازه است 0 اين رسالت انسان رابيان مي كند. يعني
نقشي كه خداوند درجهان وكائنات دارد ، انسان بايد به نمايندگي ازسوي خداوند درزمين
داشته باشد0 اين اولين ويژگي مبين ارزش انسان دراسلام است 0 هيچ مكتبي حتي اومانيسم عصر رنسانس نيز به اين اندازه براي
انسان ارزش نيافريده است 0 بنابراين اولين رسالت انسان نمايندگي خدادررزمين است 0
درقرآن
درسه جا آمده است كه انسان ازچه ساخته شده است كه عبارتند از :
1-
از : صلصال كالفخار0 .خاك رسوبي ، لايه خشك
2- از:
حماء مسنون . از گل متعفن وبد بو . ازلجن
3- از: طين . ازگل
خداوند
اراده كرد درروي زمين براي خود جانشين قراردهد 0 اورا ازگل متعفن وبد بو آفريد وازروح
خودش دراودميد ازاينجاست كه رمز ها شروع مي شود0 خداوند خالق جهان متعالي ترين مظهر
ازديدگاه معتقدين است مي خواهد براي
خود در زمين جانشين خلق نمايد قاعدتا ً بايد اورا ازبهترين چيز خلق نمايد اماچنين كاري
نمي كند به جاي مقدس ترين وباارزش ترين ماده پست ترين ماده را انتخاب مي كند0 اين ها
همه رمزهايي است كه عالي ترين مفاهيم درباره انسان درآن ها نهفته است 0
درزبان
بشرپست ترين ماده لجن است وعالي ترين ماده روح آن هم روح خدا0 اين تعابير بيان كنند
ه اين است كه انسان موجودي است دوبعدي. دوآليست 0 برخلاف همه موجودات كه تك بعدي است
0 يك بعد انسان ميل به پستي ، راحت طلبي ، رسوب شدن دارد0 بعد ديگرش ميل به حركت به
سمت تعالي وصعود وبالا رفتن دارد0 پس انسان ازدو متناقض درست شده است يكي لجن وديگري
روح خدا . يك بعد او رابه ماندن وتوقف وپستي دعوت مي كند ( لجن ) 0 ديگر اورابه سوي
تعالي وترقي وكمال دعوت مي نمايد ( روح خدا ) اين انسان است كه بااراده واختيار خود
مي تواند يكي از آنها را براي سرنوشت خود انتخاب نمايد وجنگ اين دومتناقض دردرون اوادامه
دارد0 اين انسان است كه مي تواند ازروي ميل واراده خود كدام بعد راانتخاب كند0 بعد
ذلت ورذالت وغوطه ور شدن درماديات وهمه چيز رادريايي گوساله سامري فداكردن وهمه رافداي
خودكردن يابعد تعالي وفداكاري واز خود گذشتگي وخود رادرخدمت همنوعان قراردادن 0